संपादकीय – जुलै २०१७

_mg_0080नुकताच दहावीचा निकाल लागला व अपेक्षेप्रमाणेच पार्ल्यातील बहुसंख्य विद्यार्थ्यांनी घवघवीत यश मिळवले. ह्याचे श्रेय जसे विद्यार्थ्यांच्या मेहनतीला आहे, त्याचप्रमाणे ते शिक्षकांना, पालकांना व पार्ल्यातील शैक्षणिक सजगतेला सुद्धा आहे. त्याच बरोबर ह्याची जाणीव ठेवणे गरजेचे आहे की दहावीत चांगले मार्क मिळवले की सर्व काही झाले असे नाही व दहावीत अपेक्षाभंग झाला तर आयुष्य फुकट गेले असेही नाही !

हल्ली विद्यार्थ्यांना दहावीमध्ये ज्याप्रकारे मार्क मिळत आहेत त्याचे वर्णन ‘मार्कांचा महापूर’ असेच करावे लागेल. ह्याला बहुतांशी परीक्षेचा व प्रश्नांचा पॅटर्न कारणीभूत आहे. मात्र ह्या पुढील पायरीला, अकरावीला तेवढे मार्क मिळत नाही व आमचा पठया गोंधळून जातो. ह्यातच अनेक वेळा अभ्यासावरील, खेळावरील, इतर उपक्रमांवरील लक्ष उडते व आयुष्याची दिशाच चुकते. ह्यामुळे अकरावीचे वर्ष त्या दृष्टीने महत्त्वाचे आहे हे लक्षात ठेवले पाहिजे.

‘दहावी नंतर काय ?’ ह्या प्रश्नाचे उत्तर प्रत्येकजण आपापल्या कुवतीनुसार सोडवतो. एकेकाळी चांगले मार्क मिळाले की मेडिकल किंवा इंजिनिअरिंग ठरलेले असायचे. पण आज विद्यार्थ्यांसमोर अनेक पर्याय आहेत. आर्थिक क्षेत्रापासून ते कला क्षेत्रापर्यंत सर्वच क्षेत्रात आज इतक्या संधी उपलब्ध आहेत की आपल्या आवडीचे रूपांतर करिअरमध्ये करणे सहज शक्य आहे व आज अनेक विद्यार्थी चाकोरीबद्ध अभ्यासक्रमाऐवजी आपल्या आवडीच्या क्षेत्राला पसंती देत आहेत. पार्ल्याच्या निकालाकडे नजर टाकली तर असे लक्षात येते की काही ठराविक शाळांचे निकाल वर्षोनुवर्षे 100% लागत आहेत, इंजिनिअरिंग, मेडिकल की आर्किटेक्चर अशा चर्चांचे फड जमत आहेत, अकरावी बारावीसाठी उत्तमोत्तम क्लासेसची चौकशी होत आहे, मात्र पार्ल्यातीलच काही शाळांमध्ये मात्र नापासांची संख्यासुद्धा डोळ्यात खुपण्यासारखी आहे. का आहे हा फरक ? पार्ल्यासारख्या शैक्षणिक क्षेत्रात अग्रेसर म्हणवून घेणाऱ्या समाजाला हे शोभते का ? पार्ल्यातील प्रथितयश शाळा इतर शाळांना काही मदत करू शकतील का ? पार्लेकर नागरिक म्हणून आपली ह्याबाबतीत काही जबाबदारी असू शकते का ?

पार्ल्यातच असलेल्या या दुसऱ्या पार्ल्याशी आपण ओळख करून घेतली पाहिजे, त्यांना मदतीचा हात दिला पाहिजे. ह्यातच पार्ल्याचे खरे यश आहे.

Advertisements

संपादकीय – जून २०१७

_mg_0080पार्ल्यात नुकतीच फुटबॉलची ‘VPPL’ स्पर्धा पार पडली. खेळाडूंचा ओसंडून जाणारा उत्साह, प्रेक्षकांचा उस्त्फूर्त प्रतिसाद व प्रायोजकांची मोलाची साथ ह्यामुळे दरवर्षी ही स्पर्धा अधिकाधिक उंची गाठत आहे ह्यात काही शंका नाही. काही वर्षांपूर्वी पार्लेकर तरुणाला क्रिकेटने वेड लावले होते. आज मात्र तो फुटबॉलवेडा झाला आहे असे म्हटले तर ती अतिशयोक्ती ठरू नये. खेळाडूंनी व प्रेक्षकांनी तुडुंब भरलेली मैदाने बघणे हे अतिशय नयनरम्य दृश्य आहे. 

‘नवीन पिढीने मैदानाकडे पाठ फिरवली आहे, मुलं पूर्ण वेळ कॉम्पुटरवरचे गेम्स खेळण्यातच घालवतात’ अशी ओरड सर्वच पालक करतात. हे बऱ्याच अंशी खरे आहेच पण मला समाधान वाटते की आपल्या पार्ल्यात मात्र परिस्थिती काहीशी वेगळी आहे. खरे म्हणजे पार्ले गावाची ओळख ही शैक्षणिक व सांस्कृतिक केंद्र म्हणून होती. 1995 साली ‘आम्ही पार्लेकर’च्या पुढाकाराने पार्ल्यात सिझन क्रिकेट प्रशिक्षण केंद्र सुरू झाले आणि डहाणूकर कॉलेजचे मैदान लहानग्या क्रिकेटर्सनी बहरले ते अगदी आजपर्यंत. प्रबोधनकार ठाकरे क्रीडा संकुलामुळे स्विमिंग,रायफल शुटिंग, टेबल टेनिस, कॅरम इत्यादी खेळांना प्रोत्साहन मिळाले. 2000 साली ‘पार्ले महोत्सव’ सुरू झाला आणि पार्ल्यातील सर्वच खेळाडूंना एक हक्काचे व्यासपीठ मिळाले. सुमारे 20,000 स्पर्धकांचा सहभाग असणारा दुसरा स्पोर्ट्‌स इव्हेंट मुंबईत तरी नाही. कबड्डीचे सामने दुभाषी मैदानावर अनेक वर्षांपासून होत होते. त्यात भर पडली ती क्रिकेट व फ़ुटबॉंलच्या लीगची. ह्या खेळांचा हा नवीन फॉरमॅट तरुणांना खूपच आवडलेला आहे.

ह्या सर्व खेळांसाठी फक्त पार्ल्यातूनच नव्हे, फक्त मुंबईतूनच नव्हे तर महाराष्ट्राच्या कानाकोपऱ्यातून खेळाडू, संघ येतात व खेळाचा, स्पर्धांचा मनमुराद आनंद लुटतात. म्हणूनच आजचे पार्ले हे केवळ शैक्षणिक किंवा सांस्कृतिक केंद्र राहिले नसून आता ते विविध खेळांचे आणि खेळाडूंचेसुद्धा केंद्र बनले आहे. ही आपल्या सर्वांसाठी अत्यंत अभिमानाची गोष्ट आहे !

संपादकीय – मे २०१७

_mg_0080‘नावात काय आहे ?’ असे कुणीसे म्हटले आहे पण पार्लेकरांना ते तितकेसे रुचत नाही असे दिसते. पार्ल्यातील चौकांच्या, उद्यानाच्या नामकरणाचे वाद आता आघाडीच्या वर्तमानपत्रांमध्ये रंगू लागले आहेत व ही बाब पार्ल्याला शोभा देणारी खचितच नाहीये. काही विषय हे राजकीय किंवा आपल्या संस्थांचे अभिनिवेश बाजूला ठेऊन हाताळावे लागतात. मालवीय रस्त्यावरील उद्यान हे ह्या बाबतीतील एक ताजे उदाहरण !

ही जागा अनेक वर्षे एका बिल्डरकडे होती. 2013 मध्ये ती पालिकेच्या ताब्यात आली तेव्हासुद्धा त्याच्या श्रेयावरून राजकीय वाद झाले होते. पालिकेने ही जागा उद्यानासाठी आरक्षित करून त्यावर कुठलेही बांधकाम घेऊ शकत नसल्याचे स्पष्ट केले. त्यावेळी ह्या जागेवर दिव्यांग मुलांसाठी उद्यान व्हावे अशी कल्पना ‘आम्ही पार्लेकर’ ने मांडली होती. पार्ले परिसरात अशा मुलांसाठीच्या अनेक शाळा आहेत. त्यांना तसेच मुंबईतील इतर दिव्यांग मुलांनाही ह्या उद्यानाचा खूप फायदा होईल हा हेतू त्यामागे होता. ह्या कल्पनेला सर्वच थरातून उत्स्फूर्त प्रतिसाद मिळाला. लोकप्रतिनिधी व प्रशासनानेदेखील ह्याबाबत संवेदनातील व सकारात्मक भूमिका घेतली. आज संपूर्ण उद्यान नाही तरी त्यातील अर्धा भाग अशा मुलांसाठी राखीव असून त्याच्यासाठी विशेष क्रीडा साहित्य, उपकरणे उपलब्ध होणार आहेत. ह्या उद्यानात खेळणाऱ्या लहानग्यांच्या चेहेऱ्यावरचा आनंद प्रत्येक सुसंस्कृत पार्लेकराच्या मनात अतीव समाधान निर्माण करेल ह्यात शंका नाही.

ह्या उद्यानाला काय नाव द्यावे ह्यावरून सध्या पार्ल्यात मोर्चेबांधणी होत आहे. राजकीय पक्ष, सामाजिक संस्था ह्यात हिरीरीने भाग घेत आहेत. अनेक नावे चर्चेत आहेत. त्यात एका नावाची भर घालून आम्ही गोंधळ वाढवू इच्छित नाही. मात्र ह्या चर्चेचे रूपांतर वादात व राजकीय भांडणात होऊ नये अशीच सामान्य पार्लेकरांची इच्छा आहे. पार्ल्यातील बदलती सामजिक परिस्थितीसुद्धा लक्षात घेणे गरजेचे आहे. असे प्रश्न चर्चेतून, समन्वयातून व खेळीमेळीच्या वातावरणात नक्कीच सोडवले जाऊ शकतात, निदान पार्ल्यात तरी !

संपादकीय – एप्रिल २०१७

_mg_0080आपल्या पार्ल्यात अनेक सांस्कृतिक उपक्रम वरचेवर होत असतात. संगीत, साहित्य, नाटक यात पार्लेकरांना मनापासून रस आहे. पण खेदाने असे म्हणावेसे वाटते की इतर कलांना मात्र तितकासा लोकाश्रय मिळत नाही. उदाहरणार्थ चित्रकला व शिल्पकला!

खरे म्हणजे ह्या दोहोंतही कलेचा व संस्कृतीचा अत्युच्च आविष्कार घडतो, ह्या कला आत्मसात करायला इतर कलांसारखेच अफाट परिश्रम करायला लागतात. एखादे सुंदर चित्र किंवा शिल्प आपल्याला एकदा नव्हे तर वर्षोनुवर्षे आनंद देत राहते.

पार्ल्याला जशी नाट्यकर्मींची, गायकांची परंपरा आहे तशी शिल्पकार, चित्रकारांचीसुद्धा आहे. लंडनच्या आर्ट गॅलरीत विराजमान झालेले राजा रविवर्मा, गुरुदेव टागोर यांनी गौरविलेले ‘मंदिरपथगामिनी’ हे शिल्प आपल्या पार्ल्याच्या रावबहाद्दूर गणपतराव म्हात्रे यांनी साकारले आहे ना ! पार्ल्याची शिल्पकलेची परंपरा म्हात्रे, डिझी कुलकर्णी ह्यांच्यापासून अजूनही कार्यरत असलेल्या विठ्ठल शानभागांपर्यंत अनेकांनी समृद्ध केली आहे. चित्रकलेतसुद्धा उत्तमोत्तम शिष्य घडवणारे केतकर मास्तर, श्रेष्ठ व्यंगचित्रकार वसंत सरवटे, वसंत सोनावणी, रमाकांत देशपांडे, वसंत सवाई, सुखशील चव्हाण, ज्येष्ठ चित्रकार सुहास बहुळकर, व्यंगचित्रकार श्रीनिवास प्रभुदेसाई ह्यांच्यापासून चित्रा वैद्य, चंद्रशेखर पंत, कविता जोशी ह्यांच्यासारख्या नव्या दमाच्या चित्रकारांमुळे पार्ल्याला चित्रकलेचीसुद्धा एक भव्य परंपरा आहे ह्यात शंका नाही.

वाईट ह्याचे वाटते की ह्या सर्व कलाकारांच्या कलाकृतींची प्रदर्शने बघण्यासाठी थेट दक्षिण मुंबईतच जावे लागते. बाकीच्या उपनगरांचे सोडा पण मुंबईची सांस्कृतिक राजधानी समजल्या जाणाऱ्या पार्ल्यात देखिल अशा प्रकारचे एकही चित्र-शिल्प प्रदर्शन भरू नये हे खचितच आपल्या सर्वांना शोभादायक नाही. अशा प्रकारची प्रदर्शने भरवण्यासाठी कायमस्वरुपी कलादालन उभारणे, हॉलमध्ये दिव्यांची रचना व चित्रे- शिल्पे ठेवण्यासाठी विशेष मांडणी करणे गरजेचे आहे पण ती काही प्रचंड खर्चाची बाब नव्हे. पार्ल्यात खरे तर अनेक  कलाप्रेमी, दानशूर नागरिक आहेत, सामाजिक संस्था आहेत, त्या संस्थांचे मोठे मोठे हॉल्स आहेत. थोडे कष्ट घेतले तर अशाप्रकारचे कलादालन पार्ल्यात निश्चितच उभे राहू शकते. प्रश्न आहे तो इच्छाशक्तीचा!

“उपनगरवासियांच्या समस्यांची प्राधान्याने दखल घेऊ’ – महापौर विश्वनाथ महाडेश्वर

mahadeshwar-colourगेल्या महिन्यात पार पडलेल्या महानगरपालिका निवडणुकीत शिवसेनेचे सर्वाधिक उमेदवार विजयी झाले आणि प्रभाग क्र. 87 मधून निवडून आलेले शिवसेनेचे नगरसेवक विश्वनाथ महाडेश्वर यांना महापौर बनण्याचा मान प्राप्त झाला. प्रभाग क्र. 87 हा सांताक्रूझ परिसर विलेपार्ले विधानसभा मतदारसंघ क्षेत्रात येतो. त्यामुळे डॉ. रमेश प्रभू (1987-88) यांच्यानंतर पार्ले परिसरातून महापौर झालेले महाडेश्वर हे दुसरे महापौर ठरतात.

सुमारे 35 वर्षांपासून राजकारण- समाजकारण क्षेत्रात कार्यरत असणारे महाडेश्वर मूळचे शिक्षक. घाटकोपरच्या शिवाजी मल्टीपर्पज टेक्निकल हायस्कूलमध्ये इंग्रजी विषयाचे अध्यापन 17 वर्षे केल्यानंतर सांताक्रूझ येथील राजे संभाजी ज्यु. कॉलेजचे ते मुख्याध्यापक झाले. स्थायी समिती व शिक्षण समितीचे अध्यक्षपदही त्यांनी काही काळ भूषवले. महाडेश्वर सर मुळचे सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील कसाल या गावचे. तिथेच त्यांचे बारावीपर्यंतचे शिक्षण झाले. पुढे रुईया महाविद्यालयातून ग्रॅज्युएशन आणि वडाळा कॉलेजमधून बी.एड. करून त्यांनी शिक्षकी पेशाची वाट धरली. दरम्यान शिवसेनेच्या माध्यमातून त्यांची राजकीय कारकीर्दही सुरु झाली.

यापुर्वी दोन वेळा नगरसेवक म्हणून निवडून आलेल्या महाडेश्वर सरांना यंदा भाजपाची लाट असूनही सांताक्रूझच्या रहिवाशांनी पुनश्च निवडून दिले. तळागाळातील जनतेसाठी काम करण्याची इच्छा आणि स्थानिक लोकांशी असलेला सततचा संपर्क यामुळेच हे शक्य झाल्याचे सांगण्यात येते. महाडेश्वर सरांच्या पत्नी सौ. पूजा गेल्या निवडणुकीत महिला आरक्षित सांताक्रूझ प्रभागातून नगरसेविका म्हणून निवडून आल्या होत्या.

मुंबई शहराविषयीच्या त्यांच्या आगामी योजना जाणून घेण्यासाठी तसेच उपनगरातील समस्यांबाबत चर्चा करण्यासाठी “आम्ही पार्लेकर’ टीमने त्यांची भेट घेतली. आमदार ऍड अनिल परब, माजी नगरसेवक शशिकांत पाटकर व शुभदा पाटकर हेदेखील त्यावेळी उपस्थित होते. मुंबईच्या प्रथम नागरीकाची भेट घेताना मनावर काहिसे दडपण होते मात्र अतिशय साध्या आणि सरळ स्वभावाच्या महाडेश्वर सरांशी बोलायला सुरुवात केल्यावर ते दडपण कुठल्याकुठे पळून गेले.

विमानतळाच्या फनेल झोनमध्ये येणाऱ्या इमारतींच्या उंचीवर बंधने असल्याने विकासक या परिसरातील पुनर्विकास करण्यास उत्सुक नसतात. या इमारती सरासरी 40 ते 50 वर्षे जुन्या असल्याने त्यातील अनेक इमारती मोडकळीला आल्या आहेत. या परिसराला “प्रकल्पबाधित’ दर्जा देऊन काही तोडगा काढावा की क्लस्टर योजना राबवावी याविषयी भिन्न मतप्रवाह दिसून येतात. या समस्येबाबत त्यांना विचारले असता ते म्हणाले,”फनेल झोनमधील रहिवाशांच्या अडचणींची आम्हाला संपूर्ण कल्पना आहे. त्यांना पुनर्विकास करणे शक्य व्हावे यासाठी काही विशेष सवलती देण्याबाबत विचार सुरू आहेत.’

आजकाल महापालिकेच्या मराठी शाळांची दुरावस्था, तेथील शिक्षणाचा दर्जा आणि दिवसेंदिवस घटणारी पटसंख्या हा सर्वांच्याच चिंतेचा विषय झाला आहे. याविषयी महापौर यांचे प्रतिपादन सकारात्मक होते. “जागतिकीकरणाच्या आजच्या युगात इंग्रजी भाषा अवगत असणं गरजेचं आहे मात्र त्यासाठी मातृभाषेच्या शिक्षणात तडजोड करण्याची गरज नाही. पालकांनीदेखील संपूर्ण इंग्रजी माध्यमाचा दुराग्रह टाळण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे. महापालिकेच्या शाळांमधून शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी शासनातर्फे अनेक प्रोत्साहन योजनांचा विचार करण्यात येत आहे. पालिका प्रशासनातील नोकऱ्यांसाठी या विद्यार्थ्यांना प्राधान्य देण्यात येईल. तसेच या विद्यार्थ्यांचे क्रीडानैपुण्य पाहता त्यांच्यासाठी विशेष क्रीडा प्रशिक्षणाची सोय करण्यात येईल. यासाठी आंतरराष्ट्रीय क्रीडासंस्थांना व तज्ज्ञ प्रशिक्षकांना पाचारण करण्यात येईल.’ असा विचार त्यांनी व्यक्त केला.

उपनगराच्या विकासाच्या दृष्टीने महापौरपदाच्या कारकीर्दीत काय बदल घडवण्याची इच्छा आहे असे विचारले असता, गेल्या काही वर्षांमध्ये उपनगरांतील लोकसंख्या झपाट्याने वाढत आहे. त्यामुळे इथल्या रहिवाशांच्या समस्यांची प्राधान्याने दखल घेतली जाईल. त्याचप्रमाणे आरोग्याच्या दृष्टीने सुरक्षित व प्रदुषणमुक्त मुंबई हे आमचे ब्रीद आहे आणि त्यादृष्टीने शक्य होतील ते सर्व प्रयत्न करण्याचा निर्धार महाडेश्वर यांनी व्यक्त केला.

विशेष संपादकीय

_mg_0080सर्वप्रथम विलेपार्ले विभागातील सर्व नवनिर्वाचित नगरसेवकांचे व नगरसेविकांचे हार्दिक अभिनंदन ! मुंबईतच नव्हे तर उभ्या महाराष्ट्रात सुसंस्कृत व शैक्षणिक क्षेत्रात अग्रेसर असणाऱ्या पार्ल्यासारख्या उपनगराचे प्रतिनिधित्व करण्याची संधी आपणास मिळत आहे. आपण आजपर्यंत सामाजिक क्षेत्रात केलेल्या कामामुळेच पार्लेकरांनी आपल्याला हा मान दिला आहे ह्यात शंका नाही. मुंबई शहरातील बहुतेक उपनगरे आज बकाल अवस्थेत आहेत पण आपले पार्ले मात्र स्वतःचे वेगळेपण टिकवून आहे. ‘पुणे तेथे काय उणे’ असे म्हटले जाते. ही उक्ती पार्ल्यालासुद्धा पूर्णपणे लागू होते असे म्हटले तर अतिशयोक्ती होणार नाही. सभ्य, सुसंस्कृत व एकसंध समाज, शिक्षणाची उत्तम सोय, सांस्कृतिक उपक्रमांची व कार्यक्रमांची रेलचेल, पार्ल्यात सर्वकाही आहे. उगाच नाही आपल्या पार्ल्याला मुंबईची सांस्कृतिक राजधानी म्हणत !

हे सर्व खरे असले तरी पार्ल्यात सामाजिक प्रश्नच नाहीत असे म्हणणे योग्य होणार नाही. रस्त्यावरील ट्रॅफिकचाच प्रश्न घ्या. अनेक रस्ते संध्याकाळी वाहनांनी तुडुंब भरलेले असतात. वाहने दिवसेंदिवस वाढत जाणार हे जरी खरे असले तरी रस्त्याच्या दुतर्फा केलेल्या पार्किंगचे काय ? ह्यात बाहेरीलसुद्धा अनेक वाहने असतात हे सर्वजण जाणतात. अनधिकृत फेरीवाल्यांनी काबीज केलेल्या फुटपाथचे काय ? सामान्य लोकांचे, जेष्ठ नागरिकांचे रस्त्यावरून चालणे मुश्किल झाले आहे. ह्या सर्वांवर धडक कारवाई होणे तसेच पार्ल्यातील काही रस्ते वन वे करणेसुद्धा गरजेचे आहे.

पार्ल्यातील रस्त्यांवरील खड्‌ड्यांचे प्रमाण तसेच पावसाळ्यात पाणी तुंबण्याचे प्रमाण गेल्या काही वर्षात कमी झाले आहे हे मान्य. काही रस्त्यांची दुरुस्तीची कामे सुरू आहेत. चांगली गोष्ट आहे. पण काम सुरू करण्याआधी त्या रस्त्यावरील सहनिवासांना कामाची आगाऊ कल्पना देणे गरजेचे वाटत नाही का? काम कसले आहे? किती दिवस चालणार? कोण कॉन्ट्रॅक्टर आहे? कामाचा अपेक्षित खर्च किती आहे? कामासंबंधी काही अडचण आल्यास कोणाशी संपर्क साधावा? ह्याची माहिती त्या परिसरातील नागरिकांना असणे अत्यावश्यक आहे. प्रत्यक्षात मात्र फक्त ‘माननीय अमुक अमुक ह्यांच्या अथक परिश्रमाने . . . . . . ‘ एवढेच फलक लागतात.

आज जरी पार्ल्यात पाण्याचा प्रश्न नसला तरी पुनर्विकासाचा वेग पाहता लवकरच आपला पाण्याचा प्रश्न बिकट होणार आहे हे नक्की. काय विचार केला आहे आपण ह्याचा? काय योजना आहेत आपल्याकडे? कुठून आणणार पाणी?

पार्ल्यातील स्वच्छता गेल्या काही वर्षात वाढली असली तरी अजूनही काही रस्त्यांवर कचऱ्याचे ढीग पडलेले दिसतात. ओल्या सुक्या कचऱ्याचे अजूनही वर्गीकरण होत नाही. काही सामाजिक संस्था, चळवळी ह्या प्रकारची जागृती करत आहेत पण त्यांना नगरसेवकांची व पालिकेची साथ मिळाली पाहिजे.

आपले पार्ले हे मुंबई शहरातील एक सुरक्षित उपनगर समजले जाते. येथे गुंडगिरी, चोरीमारी ह्यांचे प्रमाण इतर उपनगरांपेक्षा कमी आहे हे खुद्द पोलीसच मान्य करतात. अनेक ठिकाणी CC TV बसवले असल्याने परिसरावर चांगली नजर ठेवता येते. असे असले तरी चोऱ्या अधून मधून होतच आहेत. चेन स्नॅचिंगचे प्रकारही मधून मधून ऐकू येतात.

नगरसेवक मित्रांनो, आपण जरी एका पक्षाच्या चिन्हावर निवडणूक लढवली असली तरी आता आपण आपल्या संपूर्ण प्रभागाचे प्रतिनिधित्व करत आहात, ज्यांनी आपल्याला मते दिली त्यांचे व ज्यांनी आपल्याला मते दिली नाहीत त्यांचे सुद्धा ! पार्ल्यात असे अनेक प्रश्न आहेत जे सोडवण्याकरता पार्ल्यातील नगरसेवकांनी आपापल्या पक्षाचे झेंडे बाजूला ठेऊन विचार करणे गरजेचे आहे. काही प्रश्न पक्षीय राजकारणाच्या वरचे असतात हे आपण सर्वच जाणतो. नागरिकांनीसुद्धा आपापसात टिका करण्यापेक्षा नगरसेवकाशी (मग तो कुठल्याही पक्षाचा असो) आपल्या अडचणींबाबत बोलले पाहिजे व पालिकेच्या नियमांच्या चौकटीत त्या सोडवण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे. ‘आम्ही पार्लेकर’तर्फे वेळोवेळी नागरिक – लोक प्रतिनिधी समन्वयाच्या बैठकींचे आयोजन करण्यात येते व पार्ल्याच्या नागरी प्रश्नांविषयी चर्चा घडवून आणण्यात येते. आपल्या अंकातूनही पार्ल्याच्या प्रश्नांसंबंधी वाचा फोडली जाते त्याचप्रमाणे लोकप्रतिनिधींनी राबवलेल्या लोकोपयोगी उपक्रमांचीही योग्य ती दखल घेतली जाते, यापुढेही घेतली जाईल. पार्ल्यातील समाजपयोगी उपक्रमांना / चळवळींना बळ देण्याची भूमिका ‘आम्ही पार्लेकर’ने नेहमीच घेतली आहे. पालिका प्रशासन, लोकप्रतिनिधी, सामाजिक संस्था व पार्लेकर ह्यांनी एकत्रितपणे काम केले तर पार्ल्याचे प्रश्न सुटायला कितीसा वेळ लागेल ?

पुन्हा एकदा सर्व नवनिर्वाचित लोकप्रतिनिधींचे अभिनंदन व पार्ल्याला एक आदर्श उपनगर बनविण्याच्या वाटचालीसाठी शुभेच्छा !

फनेल झोनमधील रखडलेला पुनर्विकास- भाग २

fanel-zoneमुंबई महानगरीचा कायापालट करणारा नवा महत्वाकांक्षी विकास आराखडा DCR २०३४ बनवताना विकासाबरोबर इथल्या मूळ रहिवाशांचा नक्कीच विचार झाला असेल, अशी सर्वसामान्य नागरिकांची अपेक्षा. पण हा विकास आराखडा मुंबई विमानतळाच्या रनवे फनेल झोनमध्ये येणाऱ्या सांताक्रूझ, कुर्ला, विलेपार्ले, घाटकोपर परिसरातल्या चाळीस ते पन्नास वर्षं आणि त्याहूनही जुन्या इमारतींच्या मुळावरच येण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे! या गंभीर समस्येबाबत लेखाचा हा उत्तरार्ध.

विमानतळापासून साधारण दोन ते अडीच किलोमीटरच्या परिघातल्या या इमारतींच्या उंचीवर कमी-अधिक प्रमाणात निर्बंध आहेत. त्यामुळे केवळ विमानतळाच्या रनवे फनेलमध्ये येत असल्याने, त्यांचा पुनर्विकास आज जवळजवळ अशक्य ठरला आहे.

भारतीय राज्यघटनेने प्रत्येक नागरिकाला बहाल केलेल्या अधिकारांमध्ये राईट टू प्रॉपर्टी आणि  राईट टू एन्जॉय प्रॉपर्टी हे अधिकार येतात. त्यामुळे आपण राहत असलेल्या इमारतीचे सरासरी आयुर्मान संपल्यावर तिचा पुनर्विकास करण्याचा अधिकार आपल्याला असतो. मात्र, ही गोष्ट विमानतळ फनेल क्षेत्रातल्या इमारतींना लागू होत नाही. पुढे दिलेल्या तक्त्यावरून हे स्पष्ट होतं.

पुनर्विकास करताना रनवे फनेल क्षेत्राबाहेरच्या आणि रनवे फनेलमधल्या इमारती यांबाबत सध्या लागू नियमानुसार तुलनात्मक वास्तव खालील तक्त्याप्रमाणे :

funel_chart

विमानतळ फनेल क्षेत्रातल्या इमारतींचा पुनर्विकास करता यावा, यासाठी सरकारकडून काही उपाययोजना व्हाव्यात, म्हणून या परिसरातल्या नागरिकांनी आपल्या लोकप्रतिनिधींच्या माध्यमातून पाठपुरावा केला. त्यावेळी, यावर उपाय म्हणून, क्लस्टर विकासाच्या शक्यतेवर आपण अभ्यास केल्याचं लोकप्रतिनिधींनी नागरिकांना सांगितलं. मात्र, एकत्रित अथवा समूह विकास केला, तरी देखील इथल्या इमारतींना सध्या लागू असलेल्या नियमानुसार उपलब्ध FSI चा पूर्णपणे वापर करणं अशक्य असल्याचं पार्ल्यातल्या काही समाजभान असलेल्या वास्तुविशारादांच्या लक्षात आलं.

पुनर्विकासाकरताक्लस्टरअथवा समूह विकास हा उपाय विलेपार्ले सांताक्रुझ परिसरात लागू होण्यामधल्या अडचणी पुढील प्रमाणे :

  • क्लस्टर योजनेसाठी आवश्यक कमीतकमी ६०,००० अथवा ४०,००० चौरसफूट क्षेत्रफळाचा सलग प्लॉट उपलब्ध होत नाही.
  • रनवे फनेल क्षेत्रातल्या प्रत्येक प्लॉटची स्वतंत्र समस्या, मर्यादा.
  • क्लस्टर योजनेत सहभागी होण्याची अनेक इमारतींची तसेच इथल्या बंगल्यांच्या मालकांची तयारी नाही.
  • क्लस्टर मध्येदेखील मजल्यांची उंची कमी करणे, मधली मोकळी जागा कमी ठेवणे, यासारख्या तडजोडी कराव्या लागतील.

विमानतळ फनेल क्षेत्रातल्या इमारतींना एकदोन मजले जास्त बांधकाम करता यावे, यासाठी इथल्या इमारतींच्या वतीने न्यायालयात एक  याचिका दाखल करण्यात आली आहे. त्यामुळे आपल्याला दिलासा मिळेल, अशी आशा देखील व्यक्त केली जाते. मात्र यावर विसंबून राहणे व्यवहार्य नाही, त्यामागची कारणे:

  • विमानतळ परिसरातल्या बांधकामांच्या उंचीवरचे निर्बंध आंतरराष्ट्रीय स्तरावरच्या नियमावलीनुसार लागू आहेत.
  • राज्य अथवा केंद्र सरकार यात हस्तक्षेप करू शकत नाही.
  • आपण दखल केलेल्या याचिकेवर वारंवार पुढची तारीख मिळत असल्याने अद्याप सुनावणी होऊ शकलेली नाही.
  • मुंबई शहराचा नवा विकास आराखडा DCR 2034 तयार होण्याची प्रक्रिया अंतिम टप्प्यात आहे.
  • विकास आराखड्यामध्ये फनेल क्षेत्रातल्या इमारतींचा विचारच केला गेलेला नाही.
  • विकास आराखड्याच्या मसुद्यानुसार नियम असेच कायम राहिले, तर पुढील पंचवीस ते तीस वर्षं फनेल क्षेत्रातल्या इमारतींचा पुनर्विकास शक्य होणार नाही. (वरील तक्त्यामध्ये याबाबत स्पष्टीकरण दिले आहे.)
  • हा मसुदा कायम होण्याआधीच नागरिकांनी एकजुटीने आपल्या हक्कांबाबत जागरूक होणे आवश्यक आहे.

सांताक्रूझ इथलं विमानतळ भविष्यातही कार्यरत राहणार असल्याने इमारतींची उंची वाढवून घ्यायचा आग्रह धरण्याऐवजी इथल्या बांधकामांबाबत विकास नियमावलीमध्ये कायम स्वरुपी उपाययोजना तसेच तरतुदी करून घेण्यासाठी फनेल झोन अभियानांतर्गत नागरिकांनी सरकारसमोर ठेवलेला प्रस्ताव पुढीलप्रमाणे:

  • विमानतळ रनवे फनेल क्षेत्राला ‘सार्वजनिक प्रकल्पबाधित’ असा दर्जा मिळावा.
  • झोपू योजना, मेट्रो योजना, म्हाडा इमारती, बी.डी.डी. चाळी याधर्तीवर रनवे फनेल झोन क्षेत्रासाठी स्वतंत्र नियमावली बनवण्यात यावी. तरतुदींची योजना व्हावी.
  • नव्या विकास आराखड्यात रनवे फनेल क्षेत्रासाठी कमीतकमी ५ इतका फ्लोटींग FSI मिळावा.
  • फ्लोटींग FSI मुंबईत कुठेही विकण्याची परवानगी मिळावी.
  • मिळणाऱ्या मोबदल्यातून मूळ रहिवाशांचा तात्पुरता निवारा, कॉर्पस स्वरूपातली रक्कम, बांधकाम खर्च तसेच विविध परवानग्यांसाठीचा खर्च भरून निघेल.
  • पुनर्विकास करण्यासाठी लागणाऱ्या विविध परवानग्या मूळ दराच्या १०% दराने मिळाव्यात.
  • विमानतळ हा सार्वजनिक प्रकल्प आहे. कमी उंचीवरून विमाने उडल्याने होणारे ध्वनी प्रदूषण, यामुळे आरोग्याला होत असलेली हानी लक्षात घेता या परिसराला महापालिका करामधून कायमस्वरुपी सूट मिळावी.

नागरिकांच्या या मागण्या अवाजवी नसून, महाराष्ट्र शासनाच्या विकास नियंत्रण नियमावलीमध्ये (DCR)  पुढील काही योजनांसाठी अशा स्वरूपाच्या सवलती सध्या लागू आहेत: (योजनेसमोर नियमाचे कलम दिले आहे.)

  • Permanent Transit Camp. 14(d)
  • Redevelopment of MHADA Buildings. 33(5)
  • Incentive for rehabilitation of old chawl residents in Mumbai City. 33(7)
  • Cluster Development. 33(9)
  • Redevelopment of BDD Chawls. 33(9)b
  • Rehabilitation of slum dwellers all over city & suburbs. 33(10)
  • Contravening structures in town planning scheme. 33(15) now called as 33(12)
  • Heritage Structures. 67

वरील योजनांच्या धर्तीवर, DCR 2034 मध्ये विमानतळ फनेल क्षेत्राला प्रकल्प बाधित म्हणून वेगळा दर्जा मिळावा यासाठी नागरिकांनी एक अभियान सुरु केले आहे.

नागरिकांच्या प्रयत्नांना काही प्रमाणात यश मिळताना दिसत असून, अभियानाने आतापर्यंत गाठलेला टप्पा असा:

  • 11 नोव्हेंबर 2016 : सांताक्रूझ पश्चिमेच्या टी.पी.एस. कॉलोनी इथल्या नागरिकांनी स्थानिक स्तरावर आयोजित केलेल्या एका सभेत विले पार्ले पूर्व इथल्या नागरिकांनी भाजपा मुंबई प्रदेशाध्यक्ष आशिष शेलार यांची भेट घेतली.
  • 22 नोव्हेंबर 2016: विलेपार्ले इथल्या नागरिकांचे प्रतिनिधी आणि दोन वास्तुविशारद यांनी आशिष शेलार यांची बांद्रे इथल्या त्यांच्या कार्यालयात भेट घेतली आणि फनेल झोन बाधित इमारतींच्या पुनर्विकासाच्या प्रश्नावर सादरीकरण दिलं.
  • शेलार यांनी समस्येची दखल घेतली आणि मुंबई मनपा आयुक्त अजोय मेहता यांच्यासमोर विमानतळ फनेल झोनमधल्या इमारतींच्या पुनर्विकासाचा गंभीर प्रश्न मांडला आणि नव्या विकास आराखड्यात हा परिसर विशेष क्षेत्र म्हणून घोषित व्हावा, तसंच इथल्या इमारतींच्या पुनर्विकासाकरता विशेष तरतुदी व्हाव्यात, असं सांगितलं.
  • अशा स्वरूपाचा विचार प्रथमच मांडला जात असल्याचं आयुक्तांनी मान्य केलं आणि नव्या विकास आराखड्यात, विमानतळ फनेल क्षेत्रासाठी हेरिटेज इमारतींच्या धर्तीवर विशेष तरतुदी करण्याची सूचना नियोजन समितीला आपण देऊ, असं आश्वासन दिलं.
  • लोकसत्ता, महाराष्ट्र टाईम्स आणि मुंबई मिरर या वृत्तपत्रांमध्ये विलेपार्ले विमानतळ फनेल झोन समस्येवर लेख प्रकाशित.
  • 5 जानेवारी 2017: ZEE 24 तास वाहिनीवर ‘आपलं शहर आपला आवाज’ कार्यक्रमात विमानतळ फनेल क्षेत्रातला रखडलेला पुनर्विकास या विषयावर कार्यक्रम सादर.
  • याच दिवशी संध्याकाळी मुंबई मनपा मुख्यालयात आशिष शेलार यांच्या बरोबर विलेपार्ले आणि सांताक्रूझ इथल्या नागरिकांनी तसंच इथल्या आर्किटेक्टसनी मनपा आयुक्त आणि विकास आराखडा नियोजन समिती सभासद यांची भेट घेतली.
  • यावेळी, ‘विमानतळ फनेल बाधित क्षेत्रासाठी7 FSI मोफत देऊ’ असे तोंडी आश्वासन मनपा आयुक्तांनी दिले.
  • 13 जानेवारी 2017 : लोकमान्य सेवा संघात मॅजेस्टिक गप्पा कार्यक्रमात मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस आले असताना या समस्येबाबत एक निवेदन त्यांना सादर करण्यात आले.
  • सविस्तर माहिती घेण्यासाठी भेट देण्याचं आश्वासन मुख्यमंत्र्यानी दिलं.

अन्नं-वस्त्रं-निवारा या मुलभूत गरजांपैकी एक, आपल्या वाडवडीलांनी अथवा आपण स्वकष्टानं उभं केलेलं आपलं घर उद्या सुरक्षित राहील का? हा प्रश्न, विमानतळ फनेल झोन बाधित नागरिकांना सतावत आहे! आपल्याच शेजारच्या विमानतळाची भूमी बेकायदेशीरपणे बळकावणाऱ्या झोपडीधारक जनतेला कल्याणकारी राज्य या धोरणाखाली मोफत 4 FSI तसंच त्याच परिसरात पक्क्या घराची आश्वासनं मिळतात, आणि याच विमानतळाच्या फनेल झोनमुळे बाधित क्षेत्रातल्या मध्यम वर्गीय करदात्या जनतेला मात्र, पुनर्विकासाविना मोडकळीला आलेल्या आपल्या इमारतींच्या ढिगाऱ्याखालीच गाडले जाऊ, की काय, हे भय घेऊन जगावं लागतं, हा विरोधाभास अस्वस्थ करणारा आहे!

रनवे फनेलमधल्या इमारतींचा पुनर्विकास व्यावहारिक दृष्ट्या शक्य व्हावा, यासाठी इथल्या नागरिकांनी आपल्या हक्कांबाबत जागरूक होणे आवश्यक आहे. नवीन विकास आराखड्यामध्ये आपल्या मागण्यांचा समावेश व्हावा, यासाठी शासनामधले आपले लोकप्रतिनिधी, महानगरपालिका, राज्य सरकारचे नगरविकास खाते, अशा संबंधित यंत्रणांकडे सनदशीर मार्गाने पाठपुरावा करणं आवश्यक आहे. हा लेख वाचून, या परिसरातले नागरिक आपल्या न्याय्य हक्कांसाठी एका व्यासपीठावर येऊन प्रयत्नं करतील, ही अपेक्षा आहे.

(वरील लेखासाठी आर्किटेक्ट स्वाती व निलेश बर्वे आणि आर्किटेक्ट श्रीकृष्ण शेवडे यांनी तांत्रिक माहिती आणि आकडेवारी उपलब्ध केल्याबद्दल धन्यवाद!)

राजश्री आगाशे

(विमानतळ रनवे फनेल झोन बाधित नागरिकांची प्रतिनिधी)

9819146840

rajashreeagashe@gmail.com