संपादकीय – जानेवारी २०१९

_mg_0080पार्ल्यात अनेक नागरी प्रश्न आहेत व त्यांचा उहापोह आपण ह्या सदरातून वेळोवेळी करत आलो आहोत. पण ह्या सर्व प्रश्नांना विसरायला लावणारे वातावरण सध्या आपल्याकडे आहे व त्यात संपूर्ण पार्ले नागरी न्हाऊन निघत आहे असे म्हटल्यास वावगे ठरणार नाही. हे वातावरण आहे विविध खेळांचे !

आज अनेक कारणांवरून तरुणांना दोष देण्याची प्रवृत्ती दिसते. ते अभ्यास करत नाहीत, ते कॉम्पुटर वर आणि मोबाईल वर वेळ वाया घालवतात, प्रमाणाबाहेर हॉटेलिंग करतात, अनेक वाईट सवईंना बळी पडतात, एक ना दोन, अनेक कारणांवरून घरातले, समाजातले जेष्ठ लोक तरुणाईच्या नावाने बोटे मोडत असतात. त्यांना माझी विनंती आहे की त्यांनी थोडे आजूबाजूला निरखून पाहावे.  वर्षभर अनेक खेळांची धामधूम असणारे क्रीडा संकुल, हजारो खेळाडूंना संधी देणारा पार्ले महोत्सव, क्रिकेट, फुटबॉल, कबड्डी इत्यादी खेळांचे दर वर्षी होणारे उत्सव ह्या सर्वांनी आपल्या पार्ल्याचे व पार्लेकरांचे जीवन अत्यंत समृद्ध केले आहे ह्यात शंका नाही.

तसे म्हटले तर पार्ले हे पूर्वापारपणे  ‘मुंबई ची सांस्कृतिक राजधानी’ व ‘शिक्षणाचे माहेरघर’ म्हणून ओळखले जायचे. ‘आम्ही पार्लेकर’ अंकाचा सुध्हा बराचसा भाग हा त्या विषयाच्या बातम्यांनी व लेखांनी व्यापलेला असायचा. पण गेल्या काही वर्षात आपल्या उपनगरांची ओळख ‘क्रीडा नागरी’ म्हणून सुध्हा पुढे येत आहे. ह्याचे योग्य प्रतिबिंब आपल्या अंकात पडतेच, पडायलाच पाहिजे.

ह्या बदलाचे श्रेय क्रीडा आयोजकांचे आहेच पण त्यापेक्षाही मोठा वाटा पार्ल्यातील असंख्य खेळाडूंचा व त्यांचे नैपुण्य बघायला येणाऱ्या, त्यांच्या पाठीवर कौतुकाची थाप मारणाऱ्या पार्लेकर क्रीडा रसिकांचा आहे हे नाकारून कसे चालेल.

 

संपादकीय – वार्षिक विशेषांक २०१८

_mg_0080‘आम्ही पार्लेकर’ ने वार्षिक अंकाची प्रथा सुरु करून दोन तपे लोटली पण प्रत्येक वेळी तो एक नवा अनुभव देऊन जातो.

गेली अनेक वर्षे मराठी साहित्य क्षेत्रात दिवाळी अंकांची परंपरा आहे. सुमारे ४०० ते ४५० दिवाळी अंक दार वर्षी प्रकाशित होतात व हा एक मान्यता प्राप्त साहित्य प्रकार झाला आहे. असे असतानाही दिवाळी अंकांची भाऊगर्दी टाळण्यासाठी व स्वतःचे वेगळे अस्तित्व जपण्यासाठी आम्ही पार्लेकर ने वार्षिक अंकाची प्रथा सुरु केली व यशस्वीपणे राबवली. काही वेळा आम्ही ह्या अंकासाठी विशिष्ठ विषय निवडले, उदाहरणार्थ  क्रीडा, घरकुल, मनोरंजन विश्व इत्यादी. पण ह्यामुळे इतर विषयांवर अन्याय होतो व अंकातील वैविध्य कमी होते असे आमच्या लक्ष्यात आले. ह्याचमुळे गेली काही वर्षे आपला वार्षिक अंक हा जास्तीत जास्त विषयांना स्पर्श करणारा असावा असा आमचा प्रयत्न असतो. ह्या निमित्ताने अनेक विषयांवर अनेक लेखकांशी, विचारवंतांशी, तज्ज्ञांशी चर्चा होते. कुठले विषय महत्वाचे आहेत ? लोकं सध्या काय वाचतात ? समाजात नवीन काय बदल घडतायत ? ह्याचे भान येते आणि म्हणूनच २०१८ चा ‘आम्ही पार्लेकर’ चा वार्षिक अंक वाचकांना सुद्धा एक नवा अनुभव देईल अशी खात्री वाटते. ह्या अंकातील मराठी जगतातील काही वैशिष्टयपूर्ण व्यक्तींशी संवाद साधणारे ”थेटभेट’, अनेक क्षेत्रात पारंपरिक गोष्टींकडे नव्याने पाहण्याच्या प्रवाहाचा लेखाजोगा मांडणारे ‘जुनं …… नव्याने’, राष्ट्रीय, आंतरराष्ट्रीय माध्यमांवर २०१८ मध्ये ठसा उमटवणारे ‘न्यूसमेकर्स’ हे विभाग आपल्या पसंतीस नक्कीच उतरतील. त्याच बरोबर मराठी सारस्वतातील उत्तुंग व्यक्तिमत्वे ग दि माडगूळकर, पु.ल देशपांडे व सुधीर फडके ह्यांच्या जन्मशताब्दी वर्षानिमित्त त्यांना वाहिलेली मानवंदना अत्यंत वाचनीय अशी आहे. पुलंच्या विविध  व्यक्तिरेखांवर आधारित ‘व्यक्ती आणि वल्ली रिटर्न्स’ हा व्यंगचित्रांचा संच तर केवळ अफलातूनच आहे. वार्षिक अंकाच्या मुखपृष्ठावर पार्लेकर चित्रकारांचाच हक्क आहे अशी आमची अनेक वर्षांपासूनची भूमिका आहे व आजपर्यंत अनेक दिग्गज कलाकारांच्या चित्रकृती आपण पाहात आला आहेत. ह्यावेळच्या मुखपृष्ठावरील चित्र सुद्धा अश्याच एका जेष्ठ कलाकाराच्या कुंचल्यातून साकारले आहे.

सरत्या वर्षातील मासिक अंकात सुद्धा ‘आम्ही पार्लेकर’ ने अनेक विषयांना स्पर्श केला. ‘लक्षवेधी’, ‘झेप’, ‘स्टार्टअप’, ‘गुरुवंदना’ ह्यासारख्या सदारांना छापील अंकाबरोबरच डिजिटल विश्वात सुध्हा भरघोस प्रतिसाद मिळाला. पार्ल्यात अनेक जुन्या वाड्या, वस्त्या आहेत. तेथील रहिवाश्याच्या जीवनावर प्रकाश टाकणारी, त्यांच्या समस्यांचा उहापोह करणारी आमची लेखमाला सर्वांच्या पसंतीस उतरली. पुढील वर्षी म्हणजेच २०१९ मध्ये सुद्धा ‘आम्ही पार्लेकर’ च्या मासिक अंकात अनेक वैशिष्ठ्यपूर्ण सादरे असतील ह्याची खात्री बाळगा ! ‘पार्लेकर youtube चॅनेल’ नुकताच सुरु झाला आहे. त्याला सुध्हा पार्लेकरांचा प्रतिसाद आश्वासक आहे.

आता थोडे पार्ल्याविषयी. ह्या वर्षी पावसाळ्यात पाणी जास्त तुंबले नाही ह्याचे श्रेय महानगरपालिकेच्या कामाला व त्याचबरोबर त्यांचा पाठपुरावा करणाऱ्या आमच्या लोकप्रतिनिधींना द्यावे लागेल. ह्या वर्षी अनेक रस्त्यांचे दुरुस्तीकरण सुद्धा झाले. पार्ल्यातील वाहतुकीचा प्रश्न मात्र दिवसेंदिवस उग्र बनत चालला आहे व त्याचे उत्तर शोधण्यात कोणालाच रस नाही अशी लोकांची भावना होत आहे. वाढत जाणारी गाड्यांची संख्या, पार्किंग च्या जागेचा अभाव, पुनर्विकास प्रक्रियेमुळे उभ्या राहणाऱ्या उंच इमारती, रस्त्यावर दुतर्फा वस्तीला असणारे फेरीवाले ह्या सर्वांमुळे सामान्य पार्लेकर पादचाऱ्यांचा फारच गैरसोय होत आहे. ह्या व अश्या अनेक प्रश्नांत प्रशासनाने आणि लोकप्रतिनिधींनी तातडीने लक्ष घालण्याची गरज आहे. हे मला पूर्ण मान्य आहे की मुंबईतील इतर अनेक उपनगरांपेक्षा पार्ल्यात कमी समस्या आहेत, लोकं सभ्य, सुसंस्कृत आहेत व कायद्याने वागणारी आहेत. गुंडगिरीची, चोऱ्यांचे प्रमाण अत्यल्प आहे. असे असले तरी अनेक बाबतीत लोकांना मदतीची गरज असते व त्याचसाठी प्रशासन आणि आपल्यातील दुआ म्हणून आपण लोकप्रतिनिधी निवडतो. अर्थात लोकांच्या अपेक्षा १०० टक्के पूर्ण करणे अशक्य असते पण आपला प्रतिनिधी आपल्यासाठी काम करत आहे ही भावना निर्माण करणे गरजेचे आहे.

समस्त पार्लेकरांना नूतन वर्षाच्या हार्दिक शुभेछा !

संपादकीय – नोव्हेंबर २०१८

_mg_0080“आमचे सर्व काम गेले चुलीत” पंचाहत्तरी पार केलेले व उभे आयुष्य सामाजिक कार्यात घातलेले लेले काका उद्वेगाने म्हणाले. “ज्यांच्या साठी करतो त्यांना त्याची जाणीव नको का ? नाही रे, आमची लायकीच नाही सुसंस्कृत म्हणवून घेण्याची” आयुष्याच्या संध्याकाळी नशिबी असा तळतळाट येणे यासारखे दुखः नाही.

“आम्ही पार्ल्यातील वाहतूक कोंडीसाठी ट्राफिक पोलिसांना दोष देतो पण खरे म्हणजे ट्राफिक कोण करतो ? आम्हीच ना ! वाहतुकीच्या रस्त्यावर डबल पार्किंग कोण करते ? आपणच ना !” काकांचा मुद्दा बिनतोड होता.

“अनधिकृत फेरीवाले हटवण्याची आपण मागणी करतो पण त्यांच्यापेक्षा जास्त जागा रस्त्याच्या दोन्ही बाजूला केलेल्या पार्किंग ने व्यापली असते. बरे, ह्या फेरीवाल्यांकडून भाजी आम्हीच घेतो ना ?मग त्यांना घालवण्याची मागणी करण्याचा आम्हाला नैतिक अधिकार आहे का ?”

“मध्यंतरी आम्ही स्वच्छतेची मोहीम चालवली. ओला सुका कचरा वेगळा करायला सांगितलं. ते पाळायचे तर सोडाच, लोक रस्त्याच्या कडेला सुशोभीकरणासाठी ठेवलेल्या फुलझाडांच्या कुंड्यातच कचरा टाकते झाले.ह्याला काय म्हणावे ? “काका, येव्हढे चिडू नका, हळूहळू सवय होईल लोकांना” मी त्यांना समजवायचा प्रयत्न करत होतो.

“आणि तुला सांगतो, तुमच्या पेपर मध्ये जी विशेषणे तुम्ही पार्ल्याला लावता ना, शिक्षणाचे माहेरघर, मुंबईची सांस्कृतिक राजधानी वगैरे वगैरे, ती ताबडतोब बंद करा. आपण कुठले सुसंस्कृत ? भाषणाला टाळ्या वाजवून आणि गाण्याच्या कार्यक्रमात थापा मारून का कुठे सुसंस्कृतपणा येतो ?”काकांच्या चेहऱ्यावर संताप आणि डोळ्यात पाणी होतं.

काकांचे म्हणणे खरे होते. आपण पार्ल्यातील वाहतूक कोंडी, कचरा ह्यासाठी लोकप्रतिनिधी, प्रशासन सर्वांना दोष देतो पण स्वतःत सुधारणा करण्याची, बदल घडवण्याची वेळ आली कि कच खातो. ‘आम्हाला पार्ले स्वच्छ आणि सुंदर पाहिजे पण त्यासाठी आम्ही काहीच करणार नाही. सरकारला कर दिला कि आमची सर्व जबाबदारी संपली आणि आम्ही इतरांना दोष द्यायला मोकळे’ असा दृष्टिकोन ठेवून कसे चालेल ?

 

संपादकीय – ऑक्टोबर २०१८

_mg_0080नुकताच संपूर्ण महाराष्ट्रात व बाहेरही अनेक ठिकाणी गणेशोत्सव मोठ्या उत्साहात साजरा झाला. पुण्याचा गणेशोत्सव विशेष प्रेक्षणीय असतो असे म्हणतात व त्यातील वेगवेगळ्या गणेश मूर्तींचे दर्शन घेण्यासाठी कोण गर्दी लोटते. आपल्या पार्ल्याचा गणेशोत्सव सुद्धा विशेष असाच असतो. पार्ल्यात अनेक वर्षांची परंपरा असलेली गणेश मंडळे व सेवाभावी संस्था आहेत. पार्ल्यातील कलाकारांनी साकारलेले देखावे अत्यंत प्रेक्षणीय तर असतातच पण त्यातून अनेक वेळा एक सामाजिक संदेश सुद्धा दिला जातो.

गेली काही वर्षे गणपती मिरवणुकीच्या निमित्ताने ध्वनी प्रदूषणाचा मुद्दा पुढे आला आहे. अखेरीस उच्च न्यायालयाला ह्यामध्ये हस्तक्षेप करावा लागला व कानठळ्या बसवणाऱ्या’डॉल्बी’ सिस्टीम च्या वापरावर बंदी घालावी लागली. पार्ल्यात गेल्या काही वर्षांपासून आवाजाची पातळी कमी कमी होत आहे व ह्या वर्षी तर आवाजाचा काहीच त्रास झाला नाही असे अनेकांनी आवर्जून ‘आम्ही पार्लेकर’ ला सांगितले. विसर्जनाच्या दिवशीच्यावाहतूक नियंत्रणाबद्दल सुद्धा लोकांनी समाधान व्यक्त केले.

गणेशोत्सवातील सर्वात महत्वाचा मुद्दा म्हणजे विसर्जन कुठे व कसे करावे. गेल्या काही वर्षांपासून आमच्या लोकप्रतिनिधींच्या पुढाकाराने पार्ल्यात हेडगेवार मैदानात गणपती विसर्जनासाठी कृत्रिम तलावाची सोय केली जाते. अनेक सेवाभावी संस्थांचे कार्यकर्ते मदत करण्यासाठी येथे तत्पर असतात. दीड दिवसाचेच किमान दोन अडीच हजाराहून जास्त गणपती येथे बोलवले जातात असा अंदाज आहे. एवढी गर्दी असूनही कुठेही गोंधळ न होता सर्व काम अत्यंत शिस्तीत होते. पार्ल्यात हल्ली अनेक घरी मूर्ती शाडूच्या व कागदाच्या असल्यामुळे पर्यावरणाचे सुद्धा रक्षण होण्यास हातभार लागतो.

संपादकीय – सप्टेंबर २०१८

_mg_0080पुलंच्या साहित्यावर आधारित कार्यक्रम प्रक्षेपित केल्याने एका टीव्ही वाहिनीवर आयुका ने ५० लाखांचा दावा ठोकल्याची बातमी काही दिवसांपूर्वी वाचनात आली. वाईट वाटले. महाराष्ट्राच्या ह्या लाडक्या साहित्यिकाच्या लेखनाच्या स्वामित्वावरून वाद ह्या थराला जाणे हे सर्व पुलं प्रेमींसाठी अत्यंत क्लेशदायक आहे.

आपल्या पार्ल्याचे तर पुलंशी विशेष नाते आहे. काही वर्षांपूर्वी जेव्हा लोकमान्य सेवा संघाने एका चित्रपट निर्मात्यांकडून स्वामित्व म्हणून काही रक्कम घेतली होती अशाच प्रकारचे वाद प्रतिवाद झाले होते व ते सुद्धा थेट कोर्टापर्यंत गेले होते. माध्यमांना तर आयतेच खाद्य मिळाले होते. अनेक दिवस ह्या संबंधीच्या उलट सुलट बातम्या सर्वत्र झळकत होत्या. आपल्या प्रिय भाईंचे व टिळक मंदिर सारख्या पार्ल्याच्या मानबिंदू असणाऱ्या संस्थेचे नाव ह्या कारणासाठी वारंवार माध्यमांत यावे हे आम्हा पार्लेकरांसाठी अत्यंत दुख्खदयक आहे.

पुलंच्या साहित्याचे हक्क कोणाकडे आहेत ह्याबद्दल आजही लोकांच्या मनात संभ्रम आहे. पूल फाउंडेशन आमच्यात विलीन झाल्यामुळे ते आमच्याकडे आहेत असे टिळक मंदिरला वाटते, सुनीता वहिनींनी एका पत्राद्वारे ते आम्हाला दिले आहेत असे आयुकाचे म्हणणे आहे तर पुलंनीस्वतः ते हक्क लोकार्पण केले आहेत असाही एक प्रवाद आहे.

ह्या बाबतीत आम्हाला असे सुचवायचे आहे कि लोकमान्य सेवा संघ व आयुक्त ने एकदा एकत्र यावे व पुलंच्या नातेवाईकांच्या उपस्थितीत ह्या प्रश्नावर कायमस्वरूपी तोडगा काढावा. ह्या सर्वांची मिळून एक समिती स्थापल्यास ह्या नंतर तरी असे वाद टाळता येतील. ज्यांना पुलंच्या साहित्यावर कार्यक्रम करण्यात रस आहे त्यांना सुद्धा कुठून परवानगी घ्यायची ह्या सम्बन्धीचू स्पष्टता येईल.

आपल्या लाडक्या साहित्यिकांचे साहित्य योग्य पद्धतीने सर्वदूर जाईल हा आम्हा पुलप्रेमींचा सर्वात मोठा फायदा !

संपादकीय – ऑगस्ट २०१८

_mg_0080हल्लीच्या विद्यार्थ्यांचे मार्क बघितले कि दिवसभरात निदान २५ तास तरी ही मुले अभ्यास करत असावीत असे वाटते. मग खेळायला, हुंदडायला वेळ कुठला मिळणार? काही सन्माननीय अपवाद सोडता बहुतेक मुले हि आई वडलांच्या दबावामुळेच अभ्यास करतात. आपल्या मुलाने उत्तम मार्क मिळवावेत, उच्चशिक्षण घ्यावे, चांगले कॅरिअर करावे ह्या पालकांच्या अपेक्षेत काहीच गैर नाही पण त्यासाठी आपल्या मुलाची क्षमता न ओळखता त्याला अभ्यासाच्या जोखडाला जुंपायचे हे कितपत बरोबर आहे? आणि अभ्यास(म्हणजे विज्ञान व गणित) जमला नाही म्हणजे तो / ती पूर्णपणे नालायकच का? अनेकांना संगीत, चित्रकला, अभिनय अश्या अभ्यासेतर विषयात जास्त रुची व गती असू शकते आणि त्यात सुद्धा भविष्यात अनेक संधी उपलब्ध आहेत हे प्रथम पालकांनाच उमजत नाही, मग ते आपल्या मुलाला काय समजावणार ?

खरे म्हणजे असे वर्गीकरण शाळेच्या सुरवातीच्या काही वर्षातच व्हयला पाहिजे. कुठल्या विद्यार्थ्याला काय आवडते, त्याचा कल कुठे आहे हे पाहूनच त्याच्या शिक्षणाचे विषय ठरले पाहिजेत. सध्याच्या व्यवस्थेत संगीत व चित्रकलेचा तास म्हणजे जवळ जवळ ऑफ पिरियड असतो. खरे म्हणजे मोठे झाल्यावर ह्यातील अनेक जण मोठमोठ्या क्लासेस ना जाऊन जाऊन ‘म्युझिक’ व ‘पेंटिंग’ शिकतील आणि मला ह्यातच कसा रस होता, कसे पालकांच्या दबावामुळे इंजिनियरिंग केले ह्याच्या कहाण्या सर्वांना सांगत फिरतील. ह्यातील विनोदाचा भाग सोडला तर हे आपल्याला मान्य करावे लागेल कि लहानपणीच कल ओळखण्याचे व त्यानुसार विषयात बदल करण्याचे स्वातंत्र्य हि शिक्षण व्यवस्था आपल्याला देत नाही. त्यामुळे ह्या व्यवस्थेतच अभ्यासाबरोबरच खेळ, कला इत्यादी विषयात मुलांची प्रगती कशी होईल ह्याची काळजी शाळेने घ्यावी व विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासाला महत्त्व द्यावे अशी अपेक्षा ठेवणे गैर आहे का? पण आपल्या शाळांवर सुद्धा पुर्णपणे ‘मार्कस’ वादी विचारांचा पगडा आहे.

म्हणूनच बच्चन, तेंडुलकर, मंगेशकर ह्यासारखी व्यक्तिमत्वे व्यवस्थेतून नव्हे तर स्वतःच्या हिमतीने व मेहनतीने निर्माण होतात !

संपादकीय – जुलै २०१८

_mg_0080विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीला विले पार्ले हे एक मुंबईच्या बाहेर असलेले छोटे गाव होते. हळूहळू जशी मुंबई वाढायला लागली तसे हे टुमदार गाव मुंबईच्या वेशीपर्यंत पुढे सरकले. येथील वस्ती बहुतांशीकोळी व ख्रिश्चन समाजाची होती. १९५० च्या सुमारास बाबुराव परांजपे ह्यांनी विलेपार्ले  ह्या गावात सहनिवास बांधण्यास सुरवात केली व अनेक मध्यम वर्गीय मराठी कुटुंबांसाठी ही एक पर्वणी ठरली. एक प्रकारे पार्ल्यातील मध्यम वर्गाची मुहूर्तमेढबाबुरावांनी घातली असे म्हटले तर ते चुकीचे होणार नाही. हेही पण खरे की ही  मराठी कुटुंबे मुख्यत्वे करून चाकरमानी होती, नोकरी करणारी होती. व्यवसाय करणारे मराठी कुटुंब अपवादानेच होते. यथावकाश स्वतःच्यामेहेनतीने ह्या लोकांनी थोडाबहुत पैसा गाठीला बांधला, आपल्या मुलांना व्यवस्थित शिकवले, चांगले संस्कार दिले. स्वातंत्र्यानंतर शिक्षण घेतलेले तरुण मोठ्या हुद्द्यावर काम करू लागले, काही परदेशातही गेले.

आज पार्ल्यातील तरुण हे त्या अर्थाने मध्यम वर्गाची चौथी पिढी. ह्या वेळेपर्यंत बरयाच कुटुंबांनी उच्च मध्यम वर्गात स्थलांतर केले होते. एकविसाव्व्या शतकात विशेषतः भारतीय अर्थव्यवस्थेने स्वीकारलेल्या उदारीकरण व जागतिकीकरण ह्या तत्त्वांमुळे अनेक व्यावसायिक क्षेत्रे उदयास आली आहेत. अमेरिकेचे आकर्षण अजूनही कमी झालेले नाही पण जे तरुण भारतातच राहायचे ठरवतात त्यांच्यासाठी नोकरी हा एकमेव पर्याय उरलेला नाही. अनेक नवे पर्याय त्यांना खुले झाले आहेत. पण हे पर्याय निवडण्यासाठी प्रथम स्वतःला काय आवडते, काय जमते

ह्याचा विचार करणे गरजेचे आहे. सचिन तेंडुलकर ला अनेक खेळात गती होती पण वयाच्या आठव्या वर्षीच त्याने ठरवले की मी फक्त क्रिकेट खेळणार, दुसरे काही नाही. तात्पर्य, अनेक गोष्टीत गती असणे पुरेसे नाही, त्यातून आयुष्यभर पुरेल अशी एखादीच गोष्ट, एखादाच विषय निवडता आला पाहिजे. हे जमले तर पुढला प्रवासनक्कीच सुखदायी व मनोरंजक होईल ! ‘Jack of all trades and master of ONE’ हा या युगाचा मंत्र आहे.

संपादकीय – जून २०१८

_mg_0080जून म्हणजे १० वी १२वी च्या निकालांचा महिना. इतर वर्षांपेक्षा ह्या वर्षी विद्यार्थी जास्त अभ्यास करतात. कुणी क्लासला जातात, कोणी शिकवणी लावतात. ही वर्षे म्हणजे विद्यार्थ्यांच्या आयुष्यातील दिशादर्शक वर्षे असतात. ह्या वर्षी केलेल्या अभ्यासावर, घेतलेल्या निर्णयावरच त्यांच्या शिक्षणाची दिशा व झेप ठरत असते. एका अर्थाने हा विद्यार्थीदशेतील सर्वात कठीण काळ असतो.

एके काळी आपल्या करिअरची निवड करणे सोपे होते. सर्व हुशार मुले (किंवा जास्त मार्क मिळवणारी मुले असे म्हणू) विज्ञान शाखेकडे जात, थोडे कमी मार्क पडले कि वाणिज्य शाखा व अगदीच काठावर पास झाले कि कला शाखा हे ठरलेले असायचे. पण आता काळ खूपच बदलला आहे. विद्यार्थ्यांना अनेक नवी क्षितिजे खुणावू लागली आहेत. भारतीय अर्थव्यवस्थेच्या उदारीकरणामुळे व जागतिकीकरणामुळे अनेक क्षेत्रे उदयास आली आहेत. त्यामुळे करिअरच्या असंख्य संधी निर्माण झाल्या आहेत. आजचा विद्यार्थी ह्या वाटा चोखाळायला उत्सुक आहे पण दुर्दैवाने आजचे पालकच अजून जुन्या कल्पना, जुने विचार ह्यांना चिकटून आहेत. त्यांना अजूनही इंजिनीरिंग व मेडिकल हेच शिक्षणाचे परमोच्च बिंदू वाटतात आणि हेच कालबाह्य ज्ञान ते आपल्या मुलांच्या डोक्यात बळजबरीने कोंबू पाहतात. विद्यार्थ्यांवर अभ्यासाने जेव्हढा ताण येत नसेल तेव्हढा पालकांच्या असल्या मूर्ख अपेक्षांमुळे येतो व त्यातूनच भीती, नैराश्य येते, निर्णय क्षमता कमी होते. प्रसंगी आत्महत्येसारखे टोकाचे विचार सुद्धा येतात. आमचे सुशिक्षित व सुसंस्कृत पालक ह्या गोष्टी कधी समजणार ?

बरे, आजच्या युगात शैक्षणिक पात्रतेवर सर्व काही ठरते असेही नाही. अनेक क्षेत्रातील यशस्वी लोकांकडे आपण पहिले तर त्यांचे शिक्षण एकतर यथातथाच असते किंवा त्यांच्या शिक्षणाचा त्यांच्या करिअरशी काहीही संबंध नसतो. अश्या परिस्थितीत विद्यार्थ्यांवर किती ताण टाकायचा, आपली स्वप्ने त्यांच्यावर किती थोपवायची, ह्याचा साकल्याने विचार करण्याची वेळ आता पालकांवर आली आहे. थोडक्यात, समुपदेशनाची गरज आज विद्यार्थ्यांपेक्षा पालकांनाच जास्त आहे !

 

संपादकीय – मे २०१८

_mg_0080इंग्रजी राजवटीच्या खुणा पुसण्याचा एक भाग म्हणून दक्षिण मुंबईतील काही जुने पूर्णाकृती पुतळे भाऊ दाजी लाड संग्रहालयात ठेवण्यात आल्याचे मध्यंतरी वाचनात आले. ह्यातील अनेक पुतळे पार्ल्याच्या म्हात्र्यांनी घडवले होते असेही समजले.

वयाच्या अवघ्या १६व्या वर्षी ‘मंदिरपथगमिनी’  ह्या अद्वितीय शिल्पाची निर्मिती करणारे रावबहाद्दूर गणपतराव म्हात्रे ह्यांचे वास्तव्य आपल्या पार्ल्यात होते हे आता किती जणांना आठवते ? त्यांचा जन्म जरी गिरगावचा असला तरी त्यांची कर्मभूमी पार्ले नगरीच होती.

‘मंदिरपथगमिनी’ ह्या शिल्पाचे कौतुक पार इंग्लंडमध्ये सुद्धा झाले. रवींद्रनाथ टागोर, इत्यादी दिग्गज्जांनी ह्या कलाकृती विषयी गौरोवोद्गार काढले . म्हात्रे ह्यांनी बनवलेले असंख्य पुतळे देशातील कानाकोपऱ्यात तसेच परदेशात सुद्धा गेले, त्यांच्या अनेक शिल्पाची आंतरराष्ट्रीय स्तरावर वाहव्वा झाली, रावबहाद्दूर हा किताब तसेच अनेक मान सन्मान प्राप्त झाले, भारतातील अर्वाचीन शिल्पकलेचे महर्षी म्हणून सर्वदूर कीर्ती पसरली. म्हात्रे ह्यांचा शिल्प कारखाना पार्ल्यातच टिळक विद्यालयाच्या समोर होता. पार्लेश्वर मंदिरातील नंदी तसेच दत्त मंदिरातील मूर्ती ह्या त्यांच्याच कलाकृती ! पार्लेश्वर मंदिराच्या स्थापनेसाठी त्यांनी आपली थोडी जमीन सुद्धा दिली होती.

असे असूनही आज पार्ल्यात म्हातार्यांचे एकही स्मारक नाही हि आमची खंत आहे.मुंबईची सांस्कृतिक राजधानी म्हणवून घेणाऱ्या पार्ल्यात असंख्य कलाप्रेमी मंडळी राहतात. कला क्षेत्रात कार्यरत असणाऱ्या अनेक संस्था पार्ल्यात आहेत. ह्या सर्वांनी मनावर घेतले तर ह्या आद्य कलाकाराचे यथोचित स्मारक पार्ल्यात नक्कीच होऊ शकते.

ह्या संदर्भात असे सुचवावेसे वाटते की ‘मंदिरपथगमिनी’ हे शिल्प (किंवा त्याची प्रतिकृती) म्हात्रे यांच्या वंशजांच्या सहकार्याने पार्लेश्वर मंदिराच्या प्रांगणात उभे राहू शकते. तिथे ते नक्कीच शोभून दिसेल!

 

संपादकीय – एप्रिल २०१८

_mg_0080परीक्षांचा मौसम संपून आता मुलांच्या सुट्ट्या सुरु झाल्या आहेत. पूर्वी परीक्षा संपल्याचा मुलांना कोण आनंद व्हायचा. आता दोन महिने अभ्यास नाही,कुठलेही वेळापत्रक नाही, आई बाबांचे ओरडणे नाही, फक्त स्वच्छंदपणे बागडायचे !

गेल्या काही वर्षात पार्ल्यात सुट्टीतील शिबिरे सुरु झाली. मुलांनी सुट्टीतील हा वेळ ‘वाया’ घालवण्यापेक्षा काहीतरी नवीन शिकावे हा त्यामागचा हेतू. हेतू स्तुत्य असला तरी त्याचा हल्ली अतिरेक होऊ लागला आहे असे वाटते. अनेक so called ‘शिबिरात  अभ्यासांचेच किंवा त्याच्याशी संलग्न असलेले विषयच शिकवतात. काही ठिकाणी तर चक्क पुढल्या वर्षीचा अभ्यास सुद्धा सुरु करतात. ह्या सर्व शिबिरांमध्ये मुले येवढी गुंतुन जातात की त्यांना सुट्टीचा ‘फील’ येतच नाही. आजच्या स्पर्धात्मक जगात ह्याला पर्याय नाही असा युक्तिवाद अनेक जण करतील पण मग मुलांचे व्यक्तिमत्व  सर्वांगाने कसे फुलणार ?

उन्हाळ्याच्या सुट्टीचा उद्देश काय असतो ? तर वर्षभर अभ्यास केल्यानंतर मुलांना थोडे दिवस पूर्णपणे टेन्शन विरहित खेळायला मिळावेत. रोजच्या चाकोरीबद्ध जीवनातून त्यांनी बाहेर पडावे, वेगवेगळे खेळ खेळावेत, सहलीला जावे, निसर्गाची गट्टी जमवावी, ज्यायोगे त्यांचा अभ्यासाचा शीण पूर्णपणे नाहीसा व्हावा. आज मात्र केवळ आई बाबांना वेळ नाही म्हणून मुलांना कुठल्यातरी शिबिरात अडकवायचे हे कितपत बरोबर आहे ? ह्यात अनेक वेळा मुलांच्या आवडीपेक्षा ‘ह्याचा पुढे काय उपयोग ?’ ह्या प्रश्नांचे उत्तर शोधण्याचाच प्रयत्न असतो.

व्यक्तिमत्व विकासाच्या शिबिरात जाण्यापेक्षा स्वच्छंदपणे बागडल्याने, मित्रांबरोबर गप्पा मारल्याने, वेगवेगळे खेळ खेळल्याने, प्रसंगी थोडी भांडणे, मारामारी केल्याने व्यक्तिमत्व जास्त सुदृढ होते असे माझे मत (व अनुभव देखील) आहे.

आपल्याला काय वाटते ?