संपादकीय – एप्रिल २०१८

_mg_0080परीक्षांचा मौसम संपून आता मुलांच्या सुट्ट्या सुरु झाल्या आहेत. पूर्वी परीक्षा संपल्याचा मुलांना कोण आनंद व्हायचा. आता दोन महिने अभ्यास नाही,कुठलेही वेळापत्रक नाही, आई बाबांचे ओरडणे नाही, फक्त स्वच्छंदपणे बागडायचे !

गेल्या काही वर्षात पार्ल्यात सुट्टीतील शिबिरे सुरु झाली. मुलांनी सुट्टीतील हा वेळ ‘वाया’ घालवण्यापेक्षा काहीतरी नवीन शिकावे हा त्यामागचा हेतू. हेतू स्तुत्य असला तरी त्याचा हल्ली अतिरेक होऊ लागला आहे असे वाटते. अनेक so called ‘शिबिरात  अभ्यासांचेच किंवा त्याच्याशी संलग्न असलेले विषयच शिकवतात. काही ठिकाणी तर चक्क पुढल्या वर्षीचा अभ्यास सुद्धा सुरु करतात. ह्या सर्व शिबिरांमध्ये मुले येवढी गुंतुन जातात की त्यांना सुट्टीचा ‘फील’ येतच नाही. आजच्या स्पर्धात्मक जगात ह्याला पर्याय नाही असा युक्तिवाद अनेक जण करतील पण मग मुलांचे व्यक्तिमत्व  सर्वांगाने कसे फुलणार ?

उन्हाळ्याच्या सुट्टीचा उद्देश काय असतो ? तर वर्षभर अभ्यास केल्यानंतर मुलांना थोडे दिवस पूर्णपणे टेन्शन विरहित खेळायला मिळावेत. रोजच्या चाकोरीबद्ध जीवनातून त्यांनी बाहेर पडावे, वेगवेगळे खेळ खेळावेत, सहलीला जावे, निसर्गाची गट्टी जमवावी, ज्यायोगे त्यांचा अभ्यासाचा शीण पूर्णपणे नाहीसा व्हावा. आज मात्र केवळ आई बाबांना वेळ नाही म्हणून मुलांना कुठल्यातरी शिबिरात अडकवायचे हे कितपत बरोबर आहे ? ह्यात अनेक वेळा मुलांच्या आवडीपेक्षा ‘ह्याचा पुढे काय उपयोग ?’ ह्या प्रश्नांचे उत्तर शोधण्याचाच प्रयत्न असतो.

व्यक्तिमत्व विकासाच्या शिबिरात जाण्यापेक्षा स्वच्छंदपणे बागडल्याने, मित्रांबरोबर गप्पा मारल्याने, वेगवेगळे खेळ खेळल्याने, प्रसंगी थोडी भांडणे, मारामारी केल्याने व्यक्तिमत्व जास्त सुदृढ होते असे माझे मत (व अनुभव देखील) आहे.

आपल्याला काय वाटते ?

Advertisements

संपादकीय – मार्च २०१८

_mg_0080सद्धया दहावी बारावीच्या परीक्षांचे दिवस आहेत. विद्यार्थी अभ्यासात मग्न आहेत. मैदाने ओस पडली आहेत. अनेक आयांनी ऑफीस मधून परीक्षेसाठी सुट्टी काढली आहे. बाबांनी आउटस्टेशन टूर्स पुढे ढकलल्या आहेत. घरचा टीव्ही बंद झाला आहे. मोबाईल फक्त मित्राला अभ्यासातील शंका विचारण्यापुरता सुरु आहे. कुठल्याही प्रकारच्या मनोरंजनावर सक्त बंदी आहे. सर्व वातावरण कसे परीक्षामय झाले आहे.

वरील वर्णनात थोडी अतिशयोक्ती असेलही पण पार्ल्यातील अनेक घरांमध्ये अश्याच प्रकारचे वातावरण आहे हे आपण नाकारू शकत नाही. आजच्या युगात असलेली जीवघेणी स्पर्धा व त्यामुळे अभ्यासाला व मार्कांना आलेले अवास्तव महत्व ह्यामुळे मुलांचे बालपण व तरुणपण तर कोमेजले आहेच पण घरातील खेळीमेळीचे वातावरण, एकमेकातील नातेसंबंध ह्यावरसुद्धा ह्या परीक्षांचा परिणाम होत आहे. ह्या सगळ्याची खरंच कितपत गरज आहे ? कुटुंबाकडून असलेल्या अवास्तव अपेक्षा व जीवघेण्या स्पर्धेचा ताण ह्यामुळे अनेक विद्यार्थ्यांचे मानसिक आरोग्य बिघडत आहे; ह्याचाही विचार झाला पाहिजे. अनेक वेळा पालक आपली अपूर्ण स्वप्ने मुलांवर लादतात. हे सुद्धा चुकीचे आहे.

आमची बँच बारावी होऊन आता ३५ च्या वर वर्षे झाली आहेत. त्यावेळी सुद्धा मार्कांवर आधारित जातीयवाद होताच. पण आता इतक्या वर्षांनंतर असे दिसते कि शाळेतील अनेक हुशार (?) विद्यार्थी पुढे म्हणावे तसे चमकले नाहीत ह्या उलट अनेक ढ (?) विद्यार्थ्यांनी पुढे वेगवेगळ्या क्षेत्रात नावे कमवली. अनेकांनी तर ज्या विषयात शिक्षण झाले तो सोडून भलत्याच विषयाचे प्रोफेशन बनवले.

 मित्रांनो, ह्या सगळ्याचा अर्थ एकच. अभ्यास जरूर करा पण फक्त अभ्यास करू नका. इतरही आवडीच्या उपक्रमात सहभागी व्हा. भविष्याची जास्त चिंता करू नका व आई बाबांना सांगा Just Chill !

संपादकीय – फेब्रुवारी २०१८

_mg_0080फेब्रुवारी मार्च म्हणजे १० वी आणि १२वी च्या परीक्षांचा काळ. पुढील आयुष्याची दिशा व गती ठरवण्यासाठीचे हे दोन महत्वाचे टप्पे. अर्थातच विद्यार्थी व पालक ह्या काळात tension मध्ये असणे सहाजिक आहे.

पूर्वीच्या काळी मर्यादित संधी असल्यामुळे इंजिनीरिंग किंवा मेडिकल असे दोनच पर्याय हुशार मुलांपुढे असत. मार्क कमी पडले तर कॉमर्स आणि अगदीच काठावर पास असेल तर नाईलाजाने आर्टस्, असे साधारण ठरलेले असायचे. आर्टस् व कॉमर्स ची मुले १२वी मध्ये मजा करायची आणि सायन्स ची मुले नशिबाला दोष देत अभ्यास करायची. एखादी सरकारी खात्यात किंवा बँकेत नोकरी मिळाली तर आयुष्याची ददात मिटली असे वाटण्याचे ते दिवस होते.

१९९१ मध्ये आपल्या देशाने उदारीकरणाचे धोरण स्वीकारले आणि आपली अर्थव्यवस्था टप्प्या टप्प्याने खुली करण्याचे ठरवले. त्यामुळे गेल्या २६ वर्षात अनेक नवी क्षेत्रे उदयास आली व तो पर्यंत अस्तित्वात नसलेले अनेक अभ्यासक्रम शिक्षणात सामाविष्ट झाले. विद्यार्थी संख्येमुळे स्पर्धा जरी वाढली असली तरी आजच्या घडीला जागतिकारणामुळे भरपूर संधी व पर्याय उपलब्ध झाले आहेत. अनेक नव्या करिअरच्या वाटा निर्माण झाल्यामुळे इंजिनीरिंग आणि मेडिकल ची सद्दी संपली आहे. आज अनेक हुशार विद्यार्थी कॉमर्स व आर्टस् ला पसंती देत आहेत. नोकरीप्रमाणेच व्यवसायात सुद्धा अनेक संधी निर्माण होताहेत. एखाद्या विषयाची मनापासून आवड व त्यात प्रचंड मेहेनत करायची तयारी एवढ्या भांडवलावर आज जागतिक स्तरावर सुद्धा चमकता येते हे आजच्या तरुणाने ओळखले आहे व तो आपली स्वप्ने साकारण्याचा प्रयत्न करत आहे. त्यासाठी आजच्या ‘कम्फर्ट झोन’ मधून बाहेर येऊन थोडा धोका पत्करायची त्याची तयारी आहे. कुठलाही धोका न पत्करणे यातच सर्वात जास्त धोका आहे हे त्याने ओळखले आहे.

All the best my young friends !

 

संपादकीय – जानेवारी २०१८

_mg_0080विलेपार्ल्याच्या सामाजिक, सांस्कृतिक आणि शैक्षणिक घडामोडींशी निगडित असणाऱ्या ‘आम्ही पार्लेकर’ या वृत्तपत्राचे हे 27 वे वर्ष! ‘बदलत्या पार्ल्याचे प्रतिबिंब’ या ब्रीदवाक्याला अनुसरून याचे बाह्यस्वरुप तसेच अंतरंग यामध्ये वेळोवेळी बदल करण्याचा आमचा प्रयत्न असतो.

पार्ल्यात सामाजिक तसेच शिक्षण क्षेत्रात काम करणाऱ्या अनेक संस्था आहेत. साहजिकच पार्ले हे मुंबईतील एक महत्त्वाचे सांस्कृतिक-शैक्षणिक केंद्र म्हणून नावारुपास आले. येथे पूर्वीपासून असलेल्या मध्यमवर्गाची पुढील पिढी उच्चशिक्षित झाली व त्यांना नोकरीप्रमाणेच व्यवसायाची स्वप्नेसुद्धा पडू लागली. गेल्या काही वर्षांत अनेक तरुणांनी नोकरीकडे पाठ फिरवून व्यवसायाची निवड केली.

ह्या उद्योजकतेला आकार देण्यासाठी Saturday Club, BBNG ह्या सारख्या संस्थांनी पुढाकार घेतला. दुकाने, eating joints ह्याचप्रमाणे कल्पनेवर किंवा नवीन तंत्रज्ञानावर आधारित अनेक व्यवसाय पार्लेकर तरुणांना खुणावत आहेत. गेल्या काही वर्षात नोकरी व्यवसाय हा आपल्या भावविश्वाच्या केंद्रस्थानी पोहोचला आहे हे सत्य आहे.

ह्याच व्यवसायाभिमुखतेला व्यक्त होण्यासाठी एक सशक्त व्यासपीठ मिळावे या विचाराने ह्या महिन्यापासून ‘आम्ही पार्लेकर’मध्ये ‘उद्योगमंच’ हा नवीन विभाग सुरू करत आहोत. यात विलेपार्ले परिसरातील उद्योगविश्वाशी संबंधित बातम्या, नवीन उत्पादनांची माहिती, यशोगाथा, तज्ज्ञांचे लेख यांचा समावेश करण्यात येईल.

मला विश्वास आहे की, विलेपार्ल्यातील उद्योग जगताला “उद्योगमंचा’चा फायदा होईल आणि सांस्कृतिक व शैक्षणिक क्षेत्राबरोबरच पार्ले ही “उद्योग नगरी’ म्हणूनसुद्धा नावारुपाला येईल.

संपादकीय – वार्षिक विशेषांक २०१७

संपादकीय – वार्षिक विशेषांक २०१७

_mg_0080‘आम्ही पार्लेकर’चे हे 26 वे वर्ष. 1991 साली भारतीय अर्थव्यवस्थेने जागतिकीकरणाचे व उदारीकरणाचे धोरण स्वीकारले आणि त्याच वर्षी ऑक्टोबर महिन्यात ‘आम्ही पार्लेकर’चा पहिला अंक प्रकाशित झाला. Globalisation प्रमाणेच Localisation सुद्धा गरजेचे आहे हा विचार त्यामागे होता. पार्लेकरांनी दिलेल्या भरघोस प्रतिसादामुळेच मुंबईचे हे पहिले उपनगरीय वार्तापत्र मूळ धरू शकले, वाढू शकले, पार्लेकरांच्या जीवनाचा अविभाज्य घटक बनले.

मुक्त अर्थव्यवस्थेच्या २५ वर्षात फक्त अर्थकारणात नव्हे तर संपूर्ण समाजातच आमूलाग्र बदल झाले. ह्यात कुठलेच क्षेत्र सुटले नाही. साहित्य, सिनेमा, कला, क्रीडा, प्रत्येक क्षेत्राचा चेहरा मोहराच पूर्णपणे बदलून गेला आहे. ह्यात सर्वात जास्त बदल हा मध्यम वर्गात झाला असे म्हणतात. या वर्गाची फक्त जीवनशैलीच नव्हे तर जीवनमूल्येही पार बदलून गेली आहेत. कुटुंबाची रचना, त्यातील घटकांचे परस्परसंबंध ह्यातसुद्धा काळाच्या ओघात खूपच फरक पडला आहे.

जागतिक आणि राष्ट्रीय स्तरावर होणार्‍या ह्या बदलांचा परिणाम नैसर्गिकपणे पार्ल्यातील मराठी समाजावरही झाला. कनिष्ठ मध्यम वर्गात मोडणार्‍या ह्या बहुतांश समाजाचे परिवर्तन गेल्या २५ वर्षात उच्चभ्रू मध्यमवर्गात झाले आहे. जागतिकीकरणामुळे वाढलेल्या संधी व त्याला मिळालेली शिक्षणाची जोड ह्यामुळे आज पार्लेकरांच्या कर्तृत्वाची पताका पार साता समुद्रापल्याड पोहोचली आहे. अनेक उच्चशिक्षित पार्लेकर तरुण आज देशविदेशात आपल्या क्षेत्रात चमकत आहेत.  भौतिक पातळीवरसुद्धा पार्ल्यात अनेक बदल आले आहेत. अनेक ठिकाणी टुमदार घरांच्या, बैठ्या इमारतींच्या जागी टोलेजंग इमारती उभ्या राहिल्या आहेत. कमर्शिअल कॉम्प्लेक्स, शॉपिंग मॉल्स, ठिकठिकाणी नवीन पद्धतीची eating joints ह्यांनी पार्लेनगरीचा चेहरामोहराच बदलून गेला आहे म्हणा ना! पार्ल्यात संस्थांची परंपरा फार जुनी आहे. ह्याच बरोबर गेल्या काही वर्षात येथे अनेक सांस्कृतिक, सामाजिक तसेच कला व क्रीडा क्षेत्रातील चळवळी उभ्या राहिल्या व त्यामुळे पार्ल्यातील तरुणांना व्यक्त होण्यासाठी अनेक व्यासपीठे निर्माण झाली.

पार्ल्यात व पार्लेकरांमध्ये होणार्‍या ह्या बदलांचा ‘आम्ही पार्लेकर’ हा फक्त साक्षीदारच नव्हे तर catalyst सुद्धा आहे. ‘आम्ही पार्लेकर’ ने स्थानिक बातम्यांचा ,घटनांचा लेखाजोखा तर मांडलाच पण त्याचबरोबर सांस्कृतिक, सामाजिक, क्रीडा क्षेत्रातील नवनवीन कल्पनांचा, प्रयोगांचा, उपक्रमांचासुद्धा वेळोवेळी आढावा घेतला. अनेक वेळा त्यात सहभाग, तर प्रसंगी ह्या बदलांचे नेतृत्वही केले.

‘आम्ही पार्लेकर’ अंकाचे रंगरूपही ह्या काळात पूर्णपणे बदलले. कृष्णधवल अंकाचे रूपांतर रंगीत अंकात झाले. मांडणी सुबक झाली. गेल्या वर्षी रौप्यमहोत्सवी वर्षाच्या निमित्ताने ‘आम्ही पार्लेकर’ चा लोगोसुध्दा बदलण्यात आला. आमची अनेक सदरे लोकांच्या पसंतीस उतरली. ‘आठवणीतले पार्ले’, ‘आम्ही(ही) पार्लेकर’, ‘समाजभान’, ‘रंग माझा वेगळा’, ‘तिसरी घंटा’ ‘झेप’ ह्यासारख्या सदारांना वाचकांनी भरभरून पसंती दिली. छापील अंकासोबतच ‘आम्ही पार्लेकर’ने आता डिजिटल माध्यमातदेखील जोरदार मुसंडी मारली आहे. वेबसाइट, व्हॉट्स अॅप, फेसबुक ह्यामुळे आता आमचा वाचकवर्ग जगभर पसरला आहे.

ह्यावर्षीचा वार्षिक अंक ‘बदल’ या मध्यवर्ती संकल्पनेवर आधारित आहे. निरनिराळ्या क्षेत्रामध्ये गेल्या काही वर्षात झालेले बदल, त्यासंबंधी निरीक्षणे व मते तज्ज्ञांनी मांडली आहेत. ह्या बरोबरच मराठी माणूस आणि मार्केटिंग, अशी होती मुंबई, ताडोबाची सफर व असे रंजक लेख, चित्रपटनिर्मात्या सुमित्रा भावे, ज्येष्ठ    साहित्यिका अरुणा ढेरे, हरहुन्नरी लेखक व प्रशिक्षक वसंत लिमये, मनोरंजन क्षेत्रात क्रांती घडवणारे नितिन वैद्य, ग्रामीण विकासाचे प्रणेते प्रदीप लोखंडे अशा दिग्गजांच्या  मुलाखती व ह्याच्या जोडीला खुमासदार व्यंगचित्रे आहेतच. नेहमीप्रमाणे वार्षिक अंकाच्या मुखपृष्ठावर पार्लेकर रंगकर्मींचा हक्क आहे. ह्या वर्षीचे मुखपृष्ठ सजले आहे ज्येष्ठ चित्रकार वसंत सोनवणी यांच्या अप्रतिम कलकृतीने. असा हा 2017 चा वार्षिक विशेषांक आपल्या पसंतीस उतरेल अशी खात्री वाटते !

संपादकीय – नोव्हेंबर २०१७

_mg_0080

साधारण गणपती पासून सणासुदीला सुरुवात होते असं म्हणतात. गणपती पार पडले, टिळक मंदिराची ग्राहक पेठ संपली, दिवाळीही झाली. सर्व काही व्यवस्थित झालं आणि सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे ह्या वर्षी एकूणच आवाजाचा आणि फटाक्याचा त्रास कमी झाला. दरवर्षी गणपतीचा आदला दिवस आणि विसर्जनाचा दिवस म्हणजे सामान्य लोकांची परीक्षाच असते. अनेक घरी ह्या दोन्ही दिवशी सर्व दारं खिडक्या बंद करून कानात कापसाचे बोळे कोंबून लोक सर्वात आतल्या खोलीत बसतात. जेष्ठ नागरिकांचे तर अजूनच हाल होतात. वयानुसार नाजूक झालेली श्रवणशक्ती आणि हृदय ह्या दोन्हीवर खूप ताण पडतो. दिवाळीच्या दिवसात तर अनेक कुटुंबं बाहेर गावीच जाणं पसंत करतात.

हे आवर्जून नमूद केले पाहिजे की ह्या वर्षी गणपती, दिवाळी ह्या दोन्ही सणांच्या वेळी आवाजाचं आणि हवेतील प्रदूषण ह्या दोन्ही गोष्टींची पातळी खूपच कमी होती. खरं म्हणजे मला स्वतःला फटाके उडवायला आवडतात, वाजत गाजत जाणाऱ्या मिरवणुका सुद्धा आवडतात, पण ह्यामुळे कुणाला त्रास झालेला आवडत नाही. त्यामुळे मिरवणूकवाल्यांनी आणि फटाके उडवणाऱ्यांनी इतरांची थोडी काळजी करावी तसंच लोकांनीही ह्या मंडळींच्या उत्साहाला समजून घ्यावं अशा मताचा मी आहे. मला माहीत आहे कि ह्या दोन्ही गोष्टींचा समन्वय साधणं खूप कठीण आहे पण ह्यावर्षी मात्र असंच वातावरण होतं. लहान मुलांमध्ये, विद्यार्थ्यांमध्ये झालेली ध्वनी व हवेतील प्रदूषणाविषयीची जागृती हे ह्याचं महत्वाचं कारण मानलं जाऊ शकतं.

दिल्लीमध्ये फटाके विकण्यावर न्यायालयाने बंदी घातली होती. आपल्या इथं तशी बंदी नसताना लोकांनी स्वतःहुन मनाला घातलेला आवर नक्कीच कौतुकास्पद आहे !

संपादकीय – ऑगस्ट २०१७

DAC MUV PICनुकत्याच प्रसिद्ध झालेल्या केंद्रीय अर्थविषयक अहवालात देशाच्या अर्थव्यवस्थेचे स्पष्ट चित्र समोर आले आहे. कसे चित्र आहे हे ? काय वाढून ठेवले आहे भविष्यात ?

आपला राष्ट्रीय उत्पन्न वाढीचा दर ५.३ % एवढा खाली घसरला आहे. गेल्या तीन वर्षातील उत्पन्न वाढीच्या दराचा हा निचांक आहे. अर्थसंकल्प सादर करताना अर्थमंत्र्यांनी हाच दर ७ % च्या आजूबाजूला राहील असे सांगितले होते. इथे हेही लक्षात घेणे गरजेचे आहे की सध्या सांगितल्या जाणाऱ्या दराचे ‘Base Year’ काही वर्षांपूर्वी बदललेले आहे. ह्या सर्वामुळे हा दर फारच अनाकर्षक वाटू लागतो !

अहवालात स्पष्ट झालेली दुसरी गोष्ट म्हणजे रोजगार निर्माण करण्यात सरकारला आलेले अपयश. वर्षाकाठी सुमारे एक करोड नोकऱ्या निर्माण करण्याचे आश्वासन देणाऱ्या नव्या सरकारने ह्याच्या एक दशांशसुद्धा नोकऱ्या निर्माण केल्या नाहीत. जगातील सर्वात जास्त तरुण उद्या आपल्या देशात असणार आहेत. जर त्यांच्या हातात रोजगार नसेल, तर ह्याच हातात दगड यायला वेळ लागणार नाही हे आपणा सर्वांना चांगलेच माहीत आहे.

नाही, सरकारने जनतेला फसवले असे सरसकट विधान मी करणार नाही. भारतासारख्या महाकाय देशाच्या अर्थव्यवस्थेचा गाडा हाकायचा ही काही सोपी गोष्ट नाही. त्यात नोटबंदी व GST सारख्या निर्णयांमुळे आज तरी अर्थव्यवस्थेला फटका बसला आहे हे निश्चित. मोठ्या उद्योगात नोकरी कपात होत आहे. छोट्या व लघु उद्योगांची परिस्थिती ‘आज मरतो की उद्या’ अशी आहे. ‘Make In India’, ‘Start Up India’ अशा घोषणांना अजूनही मूर्त स्वरूप यायचे आहे.

भारतीय जनता ही ‘निर्ढावलेली’ आशावादी आहे. ह्या वर्षी पाऊस चांगला झाला आहे त्यामुळे येणारे दिवस सुगीचे ठरोत असा (भाबडा) आशावाद अजूनही सुटत नाही !