पार्ल्यातील बागा आणि वृक्षराजी थोडा है, थोडे की जरूरत है।

गेला संपूर्ण महिना आपण सर्वचजण वैशाख वणव्याने होरपळून निघत आहोत. ग्लोबल वॉर्मिंगवर तर मला वाटतं पहिलीतल्या मुलांपासून ते वयोवृद्धांपर्यंत सर्वच आपली मते हिरीरीने मांडत असतात. ॠतुमानात होणारे बदल, अवकाळी पाऊस, गारांचा वर्षाव या रोजच्याच बातम्या झाल्या आहेत. पण या सर्वांचे खापर फक्त निसर्गावर फोडण्याचा आपल्याला अधिकार आहे का? निसर्गातील समतोल बिघडवायला आपणही तेवढेच जबाबदार नाही का? असं म्हणतात, शहरवस्तीतले बागबगिचे, मैदाने ही त्या शहरांची फुफुस्सं असतात. मग आपणही विचार करूया की आपल्या श्वासोच्छ्वासाबद्दल कितीसे जागरूक आहोत!

एकेकाळी विलेपार्ले म्हणजे घनदाट झाडीत वसलेले टुमदार उपनगर होते. ती हिरवाई आता खूपच कमी झाली असली तरी अजूनही विमानातून बघताना पार्ल्यातील वृक्षराजी डोळयांत भरते. पण उद्यादेखील ही स्थिती राहील? पार्लेश्वर सोसायटी, जयविजय सोसायटी, शुभदा सोसायटी किंवा इतर अनेक इमारतींमध्ये वृक्षांची चांगली काळजी घेतल्याचे दिसते. पण रस्त्याच्या दोन्ही बाजूंना असलेल्या वृक्षांचे काय? गेली काही वर्षे सातत्याने अनेक वृक्षांची पडझड होते आहे. कारण रस्त्यांची व इतर वीज, टेलिफोन आदि कामे करताना त्यांच्या मुळांना होणारी दुखापत तसेच नवीन रस्ता बांधताना त्यांच्या खोडापर्यंत केले जाणारे कॉंक्रिटीकरण! मुळांना श्वास घ्यायला ना माती, ना हवा, ना पाणी मुरायला जागा. साहजिकच यामुळे अनेक मोठे वृक्ष सुकायला, मरायला लागले आहेत. रस्तेबांधणीत प्रत्येक वृक्षाच्या मुळाशी थोडी जागा ठेऊन त्याला चौकोनी आळे बांधून नवीन माती, खत दिले तर ते सहज वाचवता येतील याकडे महानगरपालिकेच्या अधिकाऱ्यांचे लक्ष वळवण्याची गरज आहे.

या प्रश्नाविषयी अधिक माहिती मिळवण्यासाठी महानगरपालिकेच्या उद्यान विभागातील अधिकाऱ्यांची प्रत्यक्ष भेट घेतली. सार्वजनिक बागांच्या दुर्दशेकडे त्यांचे लक्ष वेधले असता त्यांनी ठेकेदाराकडे बोट दाखविले. खरं तर ठेकेदारांवर नियंत्रण ठेवण्याची जबाबदारी या विभागाचीच असताना बगिच्यांवर ही वेळ का यावी हा मोठा प्रश्न आहे. यापुढे लक्ष घालू, तक्रारी सांगा असे आश्वासनही या अधिकाऱ्यांनी दिले. सावरकर उद्यान, केसकर बाग व ठक्कर रोडवरील बागेच्या नूतनीकरणाचा प्रस्ताव आहे व लवकरच नागरिकांच्या तक्रारींचे निवारण होईल असेही सांगण्यात आले. या बागांमधील जॉगिंग ट्रॅक सुधारण्याचीही सूचना त्यांना केली. हे ट्रॅक सुधारल्यास प्रबोधनकार ठाकरे उद्यान व दुभाषी मैदानावरील पडणारा भार कमी होऊ शकेल व मैदान मुलांना खेळण्यासाठी उपयोगी पडेल.

यासंबंधी नगरसेविका ज्योती अळवणी यांच्याशी सविस्तर बोलणे झाले असता त्या म्हणाल्या,”माझ्या विभागातील बगीचे व झाडे यांचे जतन व्हावे असे मला मनापासून वाटते. माझ्या कार्यकाळात पार्ल्यातील बगीच्यांमध्ये नक्की सुधारणा होईल. त्यासाठी मी व गार्डन विभागाच्या कर्मचाऱ्यांनी कामाला सुरूवात केली आहे. मिलन फ्लायओव्हर खालील भुखंडामधे आम्ही नैसर्गिक गवताचे फुटबॉल मैदान, क्रिकेट ग्राऊंड बनवून घेतले आहे. बाजूने ग्रील लावून बॉल क्रिडांगणाच्या बाहेर जाणार नाही यासाठीही काम चालू आहे. सर्व्हीस रोडवरील शहीद स्मारकाची जागाही मुलांसाठी खेळायला खुली केलेली आहे. या वर्षाच्या विकासनिधीमधून ठक्कर रोड, आझाद रोड व सर्व्हीस रोड येथील बगिच्यांचा विकास केला जाईल. तेथे मुलांसाठी पाळणे, घसरगुंडी असे खेळ असलेला किड्‌स झोन तसेच मोठ्यांसाठी ओपन एअर जिमची मागणी केली आहे. शिवाय तेथे नवीन झाडांची लागवडही होणार आहे. जेथे जेथे जॉगर्स ट्रॅक आहेत ते दुरूस्त करून घेण्यात येतील. शिवाय आझाद रोड, मिलन सबवे व ठक्कर रोडवर 170 नवीन झाडे लावली आहेत. तशीच लागवड आता हनुमान रोड, तेजपाल स्किममध्ये होईल. 2017च्या आत ही सर्व कामे पूर्ण होतील असा मला विश्वास वाटतो.’

महानगरपालिकेच्या बगिच्यांच्या अवस्थेबद्दल नगरसेविका शुभदा पाटकर यांच्याशीही चर्चा केली. त्यांच्या प्रभागातील शहाजी राजे मार्गावरील सावरकर उद्यान व मार्केटमधील केसकर बागेबद्दल त्यांनीही चिंता व्यक्त केली. ही दोन्ही उद्याने दत्तक घेण्यासाठी त्यांची व माजी नगरसेवक शशिकांत पाटकरांची इच्छा असल्याचे व त्यासाठी त्यांची खटपट सुरू असल्याचेही त्यांनी सांगितले. या बागांच्या सुरक्षेबाबतीत लक्ष घालण्याचेही त्यांनी मान्य केले मात्र त्यांचाच पक्ष महानगरपालिकेत कित्येक वर्ष सत्तेत असूनही त्यांची खटपट फलद्रुप का होत नाही हा प्रश्न अनुत्तरीतच राहतो.

पार्ल्यात अनेक ठिकाणी दूर्मीळ वृक्ष आहेत. जसे पार्ले टिळकच्या आवारातील करमक, साठे कॉलेजच्या परीसरातील शेंदरी, वरूण, हनुमान सोसायटीतील सीता अशोक, साठे कॉलेजच्या आवारातील बिब्ब्याची झाडे, संतूर सोसायटीजवळील चंदन वृक्ष, बोटॅनिकल गार्डनमधील अनेक दुर्मिळ जातीचे निवडूंग अशी झाडे निवडून त्यांच्या योग्य देखभालीची आज गरज आहे. आज अनेकजण हाही प्रश्न विचारतील की पार्ल्यात मोठी झाडे लावायला जागाच कोठे आहे? पण या प्रश्नाचेही उत्तर तयार आहे. काही वर्षांपूर्वी वनस्पतीतज्ञ डॉ. चंद्रशेखर लट्टू, टिळक मंदिराचे सध्याचे सह-कार्यवाह नंदकुमार आचार्य व स्वा.सावरकर केंद्राचे कार्यवाह सुरेश बर्वे यांनी पार्ले परिसराची संपूर्ण पाहणी करून वृक्ष लावता येतील अशा सुमारे 30-35 जागा निवडल्या. त्यांची यादी महानगरपालिकेच्या गार्डन विभागाकडे सुपूर्द केली. पण अजूनही त्यावर काही ठोस कारवाई मात्र झालेली नाही.

अनेक इमारतींमध्ये दरवर्षी फांद्यांची छाटणी केली जाते. मात्र अनेकदा छाटणीच्या ऐवजी मोठमोठ्या फांद्यांची तोडणी करून झाडांचे अतोनात नुकसान केले जाते. पुनर्विकासाच्या वेळीही इमारतीतील रहिवाशांनी जास्तीत जास्त झाडे वाचवण्यासाठी बिल्डरबरोबर आग्रही राहायला हवे. महिला संघाजवळील कुपर बंगल्याच्या जागी नवीन इमारत झाली पण आवारातले काटेसावरीचे झाड सुस्थितीत राहिले. अशी उदाहरणे डोळ्यासमोर ठेवायला हवीत. जी झाडे हलवणे शक्य नाही, तोडणे गरजेचे आहे. त्याच्या बदली इमारत बांधून झाल्यावर नवीन वृक्ष लावणे तितकेच गरजेचे आहे. ही झाडे मध्यम आकाराची व आपल्या इमारतींचे सौंदर्य वाढवणारी असावीत. वनस्पतीतज्ञ डॉ. लट्टू यांनी काही झाडे सुचविली आहेत. ज्यांच्या इमारती रस्त्यालगत आहेत त्यांनी ‘आसूपालव’ लावावा. उंच, सरळ वाढणारा वृक्ष इमारतीस त्रासदायक होत नाही व वर्षभर हिरवागार राहातो. मध्यम वर्गातील रातराणी, कुंती, तगर, बहावा, वायकर्ण, चकारांडा (नीलमोहोर), किंजळ, मुरूड शेंग, कण्हेर, बिट्टी, बोगनवेल, चिनायमेंदी (यात 5/6 रंग मिळतात) ही झाडे वेगवेगळया ॠतुंमध्ये बहरतात. आपल्या परिसराचे सौंदर्य व आपल्याला प्रसन्नता देतात.

जिकडे तिकडे चाललेली इमारतींची बांधकामे, वाहनांचा धूर व मुख्य हायवे व विमानतळाजवळची भौगोलिक स्थिती यामुळे पार्ल्याला वायू व ध्वनी प्रदूषणाचा धोका जास्त आहे. त्याला नियंत्रित ठेवायचे असेल तर वृक्षराजी व बगिचांचे संगोपन व संवर्धन ही आपली नैसर्गिक गरज ठरते. आज पार्ल्यात सर्वत्र इमारतींचे पुनर्वसन चालू आहे. नवीन मिळणाऱ्या मोठया जागेच्या लालसेने आपलेही याकडे दुर्लक्ष होत आहे तरी निदान इमारतीचे बांधकाम पूर्ण झाल्यावर कंपाऊंडला लागून पुन्हा काही झाडे लावली, जोपासली तर आपण झालेली हानी भरून काढू शकतो. पुढच्या पिढीसाठी आरोग्यदायी निवारा द्यायचा का सिमेंटचे प्रदूषित जंगल हे आता आपणच ठरवायचे आहे.

विलेपार्ले पूर्व म्हणजे तब्बल सहा-सात उद्यानं आणि तीन सार्वजनिक मैदानं लाभलेलं वैशिष्ट्यपूर्ण उपनगर! इथल्या मुलांच्याच नव्हे तर सर्वांच्याच आरोग्याच्या दृष्टीने ही मोकळा श्वास देणारी फुफुस्सं कार्यक्षम आणि निरोगी ठेवण्यासाठी प्रशासन, सामाजिक संस्था व नागरिकांनी एकजुटीने प्रयत्न करणं आपल्याच हातात आहे.

स्वातंत्र्यवीर सावरकर उद्यान

सनसिटी थिएटरच्या समोर स्वा. सावरकर केंद्राला लागून असलेल्या बागेची दूरावस्था पहावत नाही. मोक्याची जागा व बऱ्यापैकी मोठा भूखंड असूनही ही बाग आज ओसाड पडलेली दिसते. बागेचे संपूर्ण लोखंडी कंपाऊंड जागोजागी तोडलेले आहे. स्वा. सावरकर केंद्रातून बागेत उघडणारे प्रवेशद्वार बंद करून ठेवले आहे. कारण ते मोडले आहे. हे मोडलेले प्रवेशद्वार केवळ दोरीने बांधून ठेवलेले दिसते. जे कधीही कुणाच्या अंगावर पडून जीवावर बेतू शकते. बहुतेक दिवे बंद तरी आहेत किंवा झाडांमध्ये लपलेले आहेत त्यामुळे संध्याकाळनंतर हा बगिचा मिट्ट काळोखात असतो. बागेत कुत्रे व माकडांचा सुळसुळाट असून त्यांना कोणीही हाकलत नाही. पाण्याची पाईपलाईन तुटलेली आहे. त्यामुळे पाणी पुरवठा कमी होतो, त्यातच रस्त्यावरील अनधिकृत उपहारगृहे तेथूनच पाणी वापरतात त्यामुळे टॅंकरने पाणी मागवावे लागते. एक देऊळ बगिच्यात असून तेथे अपरात्री पूजाअर्चा चालतात अशी नागरिकांची तक्रार ऐकू आली. रात्री आठनंतर सुरक्षा रक्षक बागेला कुलूप लाऊन गेल्यानंतर तेथे अनधिकृत ये-जा व समाजकंटकांचा वावर असल्याने आजुबाजुच्या रहिवाशांत दहशत पसरत आहे असेही कानावर आले.

पार्क रोडवरील साठे उद्यान

महानगरपालिकेची देखभाल असून बऱ्यापैकी व्यवस्थित असलेले उद्यान. इथे माळी व वॉचमन नियमितपणे काम करत असल्याने आणि पार्लेकट्टा सारखे उपक्रम तेथे होत असल्याने हे उद्यान चांगल्या स्थितीत आहे. पार्क रोड सारख्या मध्यवर्ती पार्ल्यात असलेल्या, छोटयाशा पण टुमदार अशा या उद्यानात अजूनही चांगली स्थित्यंतरे होऊ शकतील हे मात्र नक्की.

मालवीय मार्गावरील राखीव उद्यान

मालवीय मार्गावरील वादग्रस्त भूखंड जुलै 2013 पासून महानगरपालिकेच्या उद्यान विभागाकडे आला. अंदाजे 1200 चौरस मीटर इतक्या प्रशस्त जागेवर “स्पेशल’ मुलांसाठी राखीव उद्यान उभारले जावे असा प्रस्ताव “आम्ही पार्लेकर’ने मांडला होता. सर्वसामान्य मुले ज्या मैदानांत किंवा बगिच्यांमध्ये खेळतात तिथे ही “स्पेशल’ मुले सुरक्षितपणे खेळू शकत नाहीत. जी गरज शारीरिक दृष्ट्या विकलांग मुलांची तीच, किंबहुना जास्त गरज मानसिक दृष्ट्या कमकुवत मुलांची असू शकते. अशा मुलांसाठी उपनगरांमध्ये तर सोडाच पण संपूर्ण मुंबईत एकही उद्यान नाही या विचारातून हा प्रस्ताव मांडण्यात आला.

या प्रस्तावाला पार्ले परिसरातल्या स्पेशल मुलांच्या सहा-सात शाळा, शिक्षक, पालक, सामाजिक संस्थांचा प्रचंड प्रतिसाद मिळाला. यासंबंधीचे निवेदन महापालिकेच्या सुपूर्द करण्यात आले. लवकरात लवकर येथे राखीव उद्यान उभारले जावे या प्रतिक्षेत समस्त पार्लेकर आहेत.

नवीनभाई ठक्कर रोडवरील उद्यान

राजपूरीया हॉलसमोरील या जागेला बगिचा म्हणायचे पण येथिल अवस्था ना बाग ना मैदान अशी आहे. बाजूला महानगरपालिकेचे मैदान आहे. पण तेही देखभालीअभावी दुरावस्थेत आहे. बागेच्या भूखंडात दोन भाग असून एका भागात मोठी मुले व्हालीबॉल खेळताना दिसतात, तर अर्ध्यात झोपाळे, घसरगुंडी आदि गोष्टी आहेत. चालायला जॉगिंग ट्रॅक आहे पण देखभालीचा संपूर्ण अभाव आहे. हिरवळीचा, झाडाफुलांचा संपूर्ण अभाव आहे.

दयाळदास रोडवरील आजी आजोबा उद्यान

मुळातच हा बगिचा विलेपार्ल्याच्या एका कोपऱ्यात हायवेला लागून आहे. आजुबाजुला इमारती कमी व बैठया घरांची वस्ती जास्त. त्यातच आजुबाजूला रिक्षा दुरुस्तीची गॅरेजेस, यामुळे येथे जाण्यासाठी लोकांची पसंती थोडी कमीच. त्यात दिव्यांचा, उजेडाचा अभाव. मधील काही काळ नुसते रान माजले होते ते नगरसेविका ज्योती अळवणी यांच्या सहकार्याने तोडून घेतले गेले. पण बागेच्या एकूण देखभालीची अवस्था वाईटच आहे. बागेला माळीही नाही, सुरक्षारक्षकही नाही. नेहेमी चालायला येणारे लोकच झाडांना पाणी घालतात. हायवेकडील लोखंडी कंपाऊंडवरून कोणीही बागेत येऊन बसते. रात्रीच्यावेळी दारूडयांचा गोंधळ चालू असतो. बागेत अनेकदा दारूच्या बाटल्या, खाण्याच्या गोष्टींचा कचरा आदी पडलेला असतो. त्यामुळे उद्यान दिवसेंदिवस उपद्रवी आणि उपयोगशून्य होत चालले आहे.

आनंदीबाई केसकर उद्यान

विलेपार्ले मार्केटमधील हा सर्वात मध्यवर्ती बगिचा. संध्याकाळी बाजारहाट करतानाही मधेच विश्रांती घ्यावीशी वाटली तरी स्त्रियांना, वयोवृद्धांना उपयोगी पडू शकेल असा. मात्र प्रवेशद्वार सर्व फेरीवाल्यांनी व्यापून टाकलेले व आतला काळोखी परिसर, त्यामुळे येथे बगिचा असल्याचे लक्षातच येत नाही. बागेसारख्या पर्यावरण समतोल राखला जाणाऱ्या या जागीच रिलायन्सचा मोबाईल टॉवर स्थापन केलेला दिसतो. तोही शेजारी महानगरपालिकेची शाळा असताना. रहिवाशांसाठी उपयुक्त अशा या बागेतील जुने मोडके बाक काढून टाकले गेले पण नवीन बाक बसवताना मात्र ते संख्येने कमी बसवले गेले. उन, पावसासाठी केलेल्या छत्र्यांचे पत्रे मोडके व गळके आहेत.

प्रबोधनकार ठाकरे महापालिका उद्यान

विलेपार्ल्यातील हे एकमेव अतिशय उत्तम स्थितीतील उद्यान. जॉगिंग ट्रॅक, मुलांसाठी खेळण्याचा विभाग व छोटेस गणपती मंदिर व तेथे बसायला उत्तम सोय, मुलामाणसांनी भरलेले, वेगवेगळया झाडांनी, हिरवळीचे सजलेले हे उद्यान पार्लेकरांच्या पसंतीस उतरलेले आहे. उद्यान महानगरपालिकेचे असले तरी देखभालीसाठी छत्रपती शिवाजी स्मारक समितीने दत्तक घेतले आहे व त्यामुळेच त्याची स्थिती चांगली असल्याचे नागरिकांचे म्हणणे आहे. पूर्वीप्रमाणे पुन्हा त्यात मंद संगीत सुरु झाले तर इथली स्थिती सोने-पे-सुहागा अशी होईल. तरी याची दखल सदर समिती घेईल का?

Advertisements

प्रतिक्रिया व्यक्त करा

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  बदला )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  बदला )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  बदला )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  बदला )

Connecting to %s