पार्ल्याचे क्रीडाविश्र्व अपुऱ्या सोयी आणि संभ्रमित पालक

गेले काही दिवस आपण सर्वजणच क्रिकेट विश्वचषकामधे बुडून गेलो होतो. आपले खेळाडू चांगले खेळले, भारतीय संघ जिंकला की लगेच आपण त्यांना डोक्यावर घेतो व हरला की ताशेरे ओढायला सुरूवात करतो. जूनमधे कॉलेजच्या प्रवेशप्रक्रिया सुरू झाल्या की आपल्याला आठवते की अमक्या ढमक्याला स्पोर्टस कोटात प्रवेश मिळाला अथवा खेळाचे काही गुण वाढवून मिळाले. त्यावर तावातावाने चर्चा सुरू होतात. पण या हरण्याजिंकण्यामागे अथवा काही वर्षं खेळत आंतरशालेय, राज्यीय अथवा राष्ट्रीय स्पर्धांत भाग घेऊन त्यासाठी उरफोड मेहनत करणाऱ्या मुलांच्या मेहनतीचा कितीजण विचार करतात? आपल्याही मुलाने असा एखादा वेगळा खेळ खेळावा. त्यात प्रविण्य मिळववं असा किती पालकांचा दृष्टीकोन असतो?
आपण मुलांना शालेय वयात किती वेळ मैदानी खेळ खेळू देतो? आज काही मुलांना व्यायामशाळेत अथवा जिमनॅस्टिक किंवा तत्सम खेळांकडे पालक पाठवतात. पण त्यात केवळ मुले दोन तास बिझी राहावीत, अथवा माझा मुलगा अमूक खेळ खेळतो असे मिरवण्याची वृत्तीच जास्त दिसते. एका खेळातून दुसऱ्या खेळाकडे वारंवार बदलले जाते. वयाच्या आठव्या वर्षापर्यंत जिमनॅस्टिक, बु्दीबळ, कराटेचे प्रशिक्षण पूर्ण होऊन आता तो क्रिकेट अथवा फुटबॉल प्रशिक्षणाला जातो असे अभिमानाने सांगणारे पालकही दिसतात. काहिजण मुलांना व्यवस्थित एखाद्या खेळाच्या प्रशिक्षणाला पाठवतात. त्याकडे चांगले लक्षही पुरवतात. ही मुले मोठमोठ्या स्पर्धांमधे नावही कमावतात. त्यांचे कौतुकच वाटते पण तेवढ्यात १० वी १२वी ची “महत्त्वाची’ वर्षं येतात व या सर्व क्रीडा प्राविण्याला बाजूला सारून फक्त “टक्के’ प्राविण्याची जबाबदारी येऊन पडते व खेळ मागे पडत जातो. यात पालकांचाही पूर्ण दोष आहे असे नाही. मुळातच आपल्या देशात, समाजात खेळाला, खेळाडूंना मान नाही. आज क्रिकेटमधे पैसा चांगला मिळतो म्हणून त्याकडे बघण्याचा दृष्टीकोन थोडासा बदलला आहे. पण इतर क्रीडाप्रकारांचे काय? त्यांना किती मान मिळतो? इतर देशांप्रमाणे आपल्या इथे खेळाडू केवळ खेळ खेळून पोट भरू शकत नाही. त्यासाठी त्याला शैक्षणिक पात्रतेवरच अवलंबून राहावे लागते अथवा स्वयंरोजगाराचाच मार्ग अनुसरावा लागतो त्यामुळे पालक पूर्णता चुकीचे ठरत नाहीत.
आज पार्ल्यातील खेळाडू व त्यांचे प्रशिक्षण यांच्यासमोरही हा सर्वात मोठा प्रश्न आहेच. पण ज्यावर मात करूनही ते आपला मार्ग चालू इच्छित आहेत. आज पार्ल्यातून अनेक चांगली मुले वेगवेगळ्या क्रीडाप्रकारात चमकताना दिसतात. पार्लेकर नागरिक व येथील राजकीय नेतृत्व त्यांचे आदरसत्कार करून त्यांना मिळणारे यश साजरेही करताना दिसतात. कौतुक हे झालेच पाहिजे. पण त्यांच्या अडचणी सोडवण्यासाठी पार्लेकर, अनेकविध संस्था, सर्वच पक्षांतील राजकीय नेतृत्व यांचे काहीच कर्तव्य नाही? आपल्याला चांगले खेळाडू हवे असतील तर त्यांच्या मागे खंबीर उभे राहणेही आपलेच काम आहे. पार्ल्यात प्रबोधनकार ठाकरे क्रीडा संकुल, लोकमान्य सेवा संघ, स्वा. सावरकर केंद्र आदि संस्था यासाठी अविरत झटत आहेत. पार्ले टिळक, महिला संघाच्या शाळाही या प्रयत्नांत सामिल आहेत पण हे प्रयत्न काही महत्त्वाच्या अडचणींमुळे तोकडे पडत आहेत.
यातील पहिली अडचण जागेची! पार्ल्यात वाढत चाललेल्या जागांच्या भावांमुळे प्रशिक्षणासाठी मोकळी जागा मिळणे अशक्य झाले आहे. इनडोअर जागेत (सभागृह वगैरे) पुरेसे उत्पन्न मिळत असेल तरच सुविधा द्यायची वृत्ती त्यामुळे बळावत आहे. मैदानांबाबत बोलायचे तर पार्ले टिळक शाळेची तीन मैदाने, महिला संघाचे एक, परांजपे शाळेचे एक व डहाणूकरचे एक व टिळक मंदीराचे एक ही खाजगी मैदाने पण त्यातील टिळक मंदिराच्या मैदानात व्यायामशाळा व इतर वेळी अनेक कार्यक्रमांनी ते व्याप्त असते. डहाणूकरचे मैदान क्रिकेटसाठी राखीव केले गेले आहे कारण इतर खेळ खेळल्यास तेथील खेळपट्ट्या खराब होतात. परांजपे शाळेचे मैदान सोसायटी व शाळा यांच्या वादात सापडले आहे त्यामुळे इतरांना तेथे प्रवेश नाही. महिला संघाचे मैदान फक्त शाळेच्या खेळाडूंकरता व पार्लेटिळक आयसीएससीचे सध्या त्यांच्या वैयक्तिक कारणांनी कोणाला दिले जात नाहिये. मराठी माध्यमाच्या मैदानात व्यायामशाळा तर इंग्लिश मिडीयमच्या मैदानात व्हॉलिबॉलचे प्रशिक्षण चालते. म्हणजे इतरांना (फुटबॉल, कबड्डी वगैरे) उरली ती महानगरपालिकेची दोन मैदाने. दुभाषी मैदान व आझाद रोडचे मैदान. आझाद रोडचे मैदान महानगरपालिकेच्या आत्यंतिक ढिसाळ देखभालीची शिकार ठरले आहे. काही स्थानिक मुले तेथे खेळतात पण शिस्तबद्ध प्रशिक्षणासाठी ते वापरता येत नाही.
दुभाषी मैदानात सकाळ संध्याकाळ चालायला येणाऱ्यांची वर्दळ असते. त्यामुळे सकाळी ८ ते संध्या ४ यावेळातच तेथे खेळता येते. पण ही वेळ मुलांच्या शाळा कॉलेजची असते. म्हणजे पार्ल्यातील खेळाडूंनी खेळायचे कोठे? त्यातही आमच्या थोर मुंबई महानगरपालिकेने त्यावर “क्रिकेट, फुटबॉल खेळण्यास मानाई’ असा फलक लावला आहे मैदान हे खेळण्यासाठी नसेल तर कशासाठी असते? या दोन्ही मैदानांवर स्वच्छतागृहांची व कपडे बदलण्याची सोय नाही. त्याचा त्रास मुलींना भोगावा लागतो. त्यांनी यातून कसा मार्ग काढायचा? इतर खाजगी मैदानांप्रमाणे दुभाषी मैदानाला रात्री कुलूप लावले जात नाही. तेथे सुरक्षारक्षक नाही. दिव्यांची पुरेशी सोय नाही. त्यामुळे अंधार पडल्यावर संशयास्पद व्यक्तींचा येथे वावर सुरू होतो. जे आजुबाजुच्या इमारतीतील रहिवाशांसाठी व खेळाडूंच्या सुरक्षेसाठी घातक आहे. उत्कर्ष मंडळाच्या चौकात दिव्यांची रोषणाई करून आजूबाजूच्या इमारतीतील लोकांना रात्रभर त्रास भोगावयाला लावणाऱ्या दिग्गजांना दुभाषी मैदानातील अंधार मात्र जाचत नाही. ही मोठी आश्चर्याची बाब आहे. तेथे भरपूर उजेडाच्या दिव्यांची सोय केल्यास रात्री ८ ते १०/११ पर्यंत लहान घरांमधील गरजू मुले अभ्यासासाठी त्या जागेचा वापर करू शकतील हे यांना कळेल का?
खेळांतील सुविधा पाहिजेत हे खरे आहे पण त्यासाठी लागणाऱ्या पैशाचं काय? त्याची जबाबदारी पार्ल्यातील समाजिक संस्था म्हणजेच पर्यायाने पार्लेकर नागरिक घ्यायला तयार आहेत का?
पार्ल्यात आज महत्त्वाची गरज आहे ती एका मध्यवर्ती क्रीडा संघटनेची! सर्व क्रीडाप्रकारातील प्रशिक्षक, संस्था, शाळा व मैदाने असणार्‍या संस्था, पार्ल्यातील मान्यवर यांनी एकत्रित येऊन उपलब्ध जागा/ मैदाने सर्वांना कशी कशी आलटून पालटून वापरता येतील, उपलब्ध साधन सुविधांचा एकमेकांशी मेळ घालत कशाप्रकारे जास्तीतजास्त उपयोग होऊ शकेल यावर विचार करण्याची आज खरी गरज आहे. आपले वैयक्तीक अहम, कुरबुरी, राजकीय मतभेद बाजूला ठेऊन जर क्रीडाक्षेत्रात आपण आदर्श ठरलो तर राज्य किंवा देशालाच काय जगाला आपण उत्तम क्रिडापटू देऊ शकू एवढी गुणवत्ता येथील मुलांमधे नक्कीच आहे. खेळाबद्दलची मानसिकता बदलण्याचे काम आपण पार्लेकर नाही करणार तर कोण करणार?
“परदेशातील धोरणांप्रमाणे आपल्याकडेही “क्रिडा सल्लागार’ (स्पोर्टस कन्सलटन्ट) नेमण्याची व त्यांचा सल्ला प्रत्येक खेळाडूने घेणे अनिवार्य केले पाहिजे. ६/७ वर्षाचे मुल स्वत:ला योग्य क्रीडाप्रकाराची निवड करू शकतेच असे नाही. शिवाय त्याचा स्वभाव, अंगकाठी, शारीरिक क्षमता बघून ते त्याला खेळ ठरवायला मदत करतील अशी मुले जास्त काळ पर्यंत खेळू शकतील’.
– गणेश देवरुखकर (मल्लखांब प्रशिक्षक ).
माझा मुलगा सुश्रुत १३ व १६ वर्षांखालील बॅडमिंटन स्पर्धांमधे विजेता ठरत होता. मधे त्याचे एक वर्ष दुखापतीने वाया गेले. पण स्वत:च्या मेहनतीने तो त्यातून वर आला. अर्थात डॉक्टर व त्याचे कोच उदय पवार यांची खूपच मदत झाली. पवारांनी आम्हाला त्याच्या प्रामाणिक मेहनतीवर व मुलांना आवडते ते त्यांना करू द्यावे या आमच्या विचारावर ठाम राहण्यास सांगितले. आज खेळातही, वैयक्तिक कामगिरी व्यतिरिक्त, समालोचक, कोचिंग, पंच, सल्लागार असे अनेक पर्याय आहेत. त्यामुळे भविष्याची तशी भीती नाही वाटत. – मिलिंद करमरकर (पालक)
माझी मुलगी दुर्वा लॉन टेनिसमध्ये उत्तम यश मिळवत आहे. पण अजून ती सातवीत आहे. या पुढील वर्षांमधे तिच्यावरचा शैक्षणिक भारही वाढेल. त्यावेळी दोन्हीतील कशावर एकाग्र व्हायचे हा निर्णय तिचा तिने घ्यावा असे आम्हाला वाटते. मात्र तिला जर फक्त खेळावर एकाग्र व्हायचे असेल तरी आमचा त्याला पाठींबाच राहिल.
– राजेश देव (पालक)
फुटबॉल
पार्ले टिळक इ.मि.स्कुल, पार्ले टिळक आय सी एस सी स्कुल, महिला संघ यांचे फुटबॉलचे संघ आहेत. शिवाय पीपीएल हेही पार्ल्यात फुटबॉल मॅचेस भरवतात. ह्या खेळाचे कोच प्रसाद परांजपे सांगतात “महत्त्वाच्या शाळा, कॉलेजच्या वर्षांनांही यातील खेळाडूंची गळती होत नाही. मुलांचा पालकांचा चांगला प्रतिसाद आहे’ पण त्यांचा कोचिंगसाठी सर्वात मोठा प्रश्न म्हणजे त्यांना सरावासाठी चांगले मैदानच नाही. शाळांची खाजगी मैदाने वापरता येत नाहीत. उरता उरले दुभाषी मैदान. तेथे चालायला येणारी मंडळी सकाळी ८ ते दुपारी ४ पर्यंतच खेळू देतात. पण ही वेळ मुलांच्या शाळा कॉलेजची असते त्यामुळे सतत भांडणे होतात. शिवाय येथे क्रिकेट, फुटबॉल, कबड्डी सर्वच असल्याने जागेचा प्रश्न निर्माण होतो. रोज नवे मैदान शोधावे लागते. या सर्व कारणांनी लहान वयातच प्रशिक्षण सुरू करता येत नाही. त्यामुळे राष्ट्रीय, खेळाडू निर्माण करणे गुणवत्ता असूनही अशक्य झाले आहे.
बॅडमिंटन
बॅडमिंटनचे कोचिंग सध्या फक्त महिला संघच्या ओरायन स्कुलमधे उपलब्ध आहे. संस्थेने इमारतीच्या मागच्या मध्यवर्ती भागात उत्तम दर्जाचे कोर्ट बांधून दिले आहे. शाळेच्या वेळा संभाळून दिवसात ३वेळा येथे कोचिंग चालते. कोच अनंत चितळे सांगतात मुलांचा व पालकांचा प्रतिसादही येथे चांगलाच आहे. मात्र हा खेळ खर्चिक आहे. त्यामुळे सामान्य अथवा कनिष्ठ वर्गातील मुलांना परवडणे कठीण जाते. त्यासाठी चांगल्या शिष्यवृत्यांची सोय व्हायला हवी.
स्वा. सावरकर केंद्रातील बॅटमिंटन कोर्ट उघड्या मैदानात आहे. पावसाळ्यात चिखलामुळे तिथे सराव घेता येत नाही व बंदिस्त कोर्ट करण्याचा ठराव महानगरपालिकेच्या नियम व अटिंमधे अडकून पडला आहे. त्यामुळे आज खेळाडूंचा मात्र तोटा होतो आहे. वर्षानुवर्षे महानगरपालिकेत पार्ल्यातून निवडून येणारे नगरसेवक स्वत:च्या पक्षाची सत्ता पालिकेत असूनही याबाबत काही करू शकत नाहीत का?
स्विमिंग
पोहोण्यातील प्रशिक्षणासाठी पार्ल्यातली एकमेव जागा म्हणजे ठाकरे क्रीडासंकुलाचा जलतरण तलाव. पार्ले टिळक शाळेच्या ज्या विहिरीत इथल्या मुलांच्या अनेक पिढ्या पोहायला शिकल्या ती विहिर गेले काही वर्षे बंद पडलेली आहे. आजच्या मुलांवरही मार्कांच्या रॅटरेसचा ताण आहेच त्यात अभ्यास, पोहोणे, अजून एखादा खेळ त्यातच नृत्य अथवा गायन अशा अनेक क्लासना मुलं जात असतात. त्यांच्या वेळा आणि त्यातील कष्ट यामुळे ती कशावरच नीट एकाग्र होऊ शकत नाहीत व त्याचा प्रशिक्षणावरही परिणाम होतो. त्यातच आजच्या पालकांना प्रत्येक गोष्टीत “फास्ट रिझल्ट’ लागतात. पोहोण्याच्या सर्व मोठ्या स्पर्धा साधारण एप्रिल नंतर सुरू होतात. पण मार्चमधे शालेय व कॉलेजच्या परीक्षा येतात. इतर सर्व राज्यांत स्पर्धांसाठी खेळाडूंना शाळा, कॉलेज व परीक्षांमधे कन्सेशन दिले जाते. जे महाराष्ट्रात मिळत नाही. बहुतेक मुले ९वी १०वी नंतर चांगला परफार्मन्स मिळत असूनही गळतात. स्पर्धेतील सर्व तयारी जरी कोच करून घेत असते तरी जी काळजी, उदा. मुलांची मानसिक काळजी, त्यांचा आहार, पालकांनी घ्यायची ती विशेष घेतली जात नाही असे कोच संदीप नेवाळकरांचे म्हणणे आहे.
व्यायामशाळा
पार्ले टिळक शाळा, टिळक मंदिर, हेडगेवार मैदान या ठिकाणी लहान मुलांसाठी व्यायामशाळा उपलब्ध आहेत. थोडेफार वार्मअपचे व्यायाम व नंतर मुलांना आपल्या मनाप्रमाणे ऍथलॅटटिक, फुटबॉल, व्हॉलिबॉल, साखळी, फिस्की, लगोरी पद्धत. मुलांना मैदानावर मनसोक्त खेळायला मिळावं हा त्यामागील हेतू आहे.
पालकांची अपेक्षा फक्त मुलांना खेळायला मिळावे अशी असल्याने एखाद्या खेळाचे विशेष प्रशिक्षण देता येत नाही. पार्ले टिळक मधे मैदानाची देखभाल नीट झाली व त्यात ट्रॅक आखता आले तर ऍथलेटिक्सची तयारी मुलांकडून करून घेणे शक्य आहे. थोड्याफार सोई उपलब्ध झाल्यास लांब उडी, गोळाफेक घेता येणे शक्य आहे. त्यासाठी संस्थेकडून पाठींबा मिळण्याची गरज आहे. सध्या पार्ल्यातील मुलांना ऍथलेटीक्ससाठी जुहूला जावे लागते यात वेळ जातो असे प्रशिक्षिका मोहिनी जुवेकर यांनी सांगितले.
जिमनॅस्टीक्स
प्रबोधनकार, टिळक मंदीर येथील प्रशिक्षणाला पालकांचा व मुलांचा चांगला प्रतिसाद असलेला हा खेळ. पण या खेळासाठी लागणाऱ्या सामुग्रीची (गाद्या, बॅलन्स बीम, रोलिंग रोप इत्यादी) कमतरता हा यातील सर्वात मोठा प्रश्न असे प्रशिक्षिका मृदुला दातार यांनी सांगितले टिळकमंदिरात ते हा खर्च कसाबसा भागवतात पण त्यामुळे त्यांना मर्यादीत ४० मुलेच घेता येतात. जिमनॅस्टीक्स प्रशिक्षक निलम बाबर सांगतात या खेळासाठी लागणारी उपकरणे अत्यंत महागडी (अनेकदा २/३ लाखाची) असल्याने संस्थांना स्वत:ची घेणे कठीण होते. यासाठी सरकारची ग्रॉंट मिळावी यासाठी प्रचंड पेपरवर्क करावं लागतं. तसेच सरकारी निधीतून मिळणारी उपकरणे देतात जी दुय्यम दर्जाची असतात. आज दोन्ही संस्थांची मुले राष्ट्रीय, आंतरराष्ट्रीय स्पर्धात भाग घेत आहेत. त्यांच्या अधिक तयारीसाठी पूर्वी संस्थेचे प्रशिक्षक त्यांना बालेवाडीलाही घेऊन जात. पण आता बालेवाडीतील उपकरणेही जुनी व वापरता येण्याजोगी राहिली नाहीत.
मल्लखांब
मल्लखांब या देशी खेळाचे प्रशिक्षण पार्लेश्वर व्यायामशाळा व हेडगेवार व्यायामशाळेत दिले जाते लंगडी, आट्यापाट्या, मल्लखांब खोखो आदि देशी खेळांना आपले सरकारच प्रोत्साहन देत नाही. त्याचा समावेश सी ग्रेडच्या खेळांत केला जातो व त्यामुळे राष्ट्रीय खेळातही त्यांच्या स्पर्धा ठेवता येत नाहीत. या खेळांनी खेळाडूंमधे “स्पोर्टस फिटनेस’ येतो. आपण रग्बी सारखे विदेशी खेळांना प्रोत्साहन देत आहोत पण देशी खेळांकडे दुर्लक्ष करीत आहोत. आज रग्बीमधे पुढे येणारे खेळाडू (आपल्या देशाचे) मुख्यत्वे आट्यापाट्या मल्लखांबातून प्रशिक्षित झालेले आहेत.
कबड्डी
पार्ल्यात कबड्डीचे सामने भरवणारे गजानन क्रीडा मंडळाचे दादा मोडक सांगतात पार्ल्यात कबड्डीचे संघ आहेत. शिवाय महिलांचे तीन संघ आहेत. पण त्यांच्यासाठीही सरावासाठी मैदान हाच महत्त्वाचा मुद्दा आहे. रोज वेगळ्या जागी सराव करावा लागतो. मुलगे एकवेळ येतात पण एक हेगडेवार मैदान सोडले तर इतर मैदानांवर स्वच्छतागृहाची व कपडे बदलण्यासाठी जागेचा अभाव आहे याचा त्रास मुलींना फार प्रमाणात होतो. याकडे कोणाचेच लक्ष नाही.
क्रिकेट
पार्ल्यात क्रिकेटला तशा काहीच अडचणी नाहीत असे क्रिकेट प्रशिक्षक सुरेन आयरे यांचे म्हणणे आहे. डहाणूकरचे मैदान पूर्णपणे त्यांच्यासाठी राखीव आहे. पार्ले टिळक असो.ने त्यावर प्रत्येक वयोगटातील मुलांसाठी धावपट्टी बनवलेली आहे. गुणवान खेळाडू येथे घडत आहेत. तरीही अधूनमधून बेधूंद मंडळी येथे चोरटा प्रवेश करून बाटल्या व त्यांच्या काचा टाकत असतात. या मंडळींचा बंदोबस्त होऊ शकतो का?

Advertisements

प्रतिक्रिया व्यक्त करा

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  बदला )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  बदला )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  बदला )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  बदला )

Connecting to %s