… तर, बारभाईचे कारस्थान करावे लागेल !

आचार्य अत्र्यांच्या हाताखाली त्यांच्या दै. मराठात सुरवात करून गेली  52 वर्षेइंग्रजी आणि मराठी नियतकालिकातून अथकपणे आणि धीरोदात्तपणे पत्रकारिता करणारे पार्लेकर अरविंद विठ्ठल कुळकर्णी ह्यांच्याविषयी प्रसिध्द पत्रकार दिवंगत बेहराम कॉट्रॅक्टर ह्यांनी The only Journalist in Maharashtra with genuine political contacts असे लिहिले होते कारण मोराराजींपासून वाजपेयींपर्यंत आणि अंतुल्यांपासून शंकरराव चव्हाणांपर्यंत अनेक राजकीय नेत्यांचा त्यांनी संपादन केलेला विश्वास थक्क करणारा होता. आपली हिंदुत्वनिष्ठा न लपविता असा विश्वास ते मिळवू शकले त्याला कारण त्यांची निस्पृहता. शरद पवारांना वयाची 50 वर्षेपूर्ण झाली तेव्हा त्यांच्या समवेत विमानाने नागपूर-मुंबई प्रवास करणारे आणि त्यांची मुलाखत घेणारे ते एकटे पत्रकार होते. तुम्ही हे जग सोडून जाल तेव्हा लोकांनी तुमची आठवण काढावी असे तुम्हाला वाटत असेल तर तुमचे आजचे डावपेचाचे राजकारण कामाला येणार नाहीत. त्यापेक्षा तुम्ही रयत शिक्षण संस्थेचे जे काम कराल तेच तुमच्या उपयोगी पडेल असे अरविंदरावांनी त्यावेळी त्यांना सुचविले होते. तुमचा राष्ट्रवाद आणि धर्मनिरपेक्षतावाद जो काही आहे तो व्यवहारात यशस्वी होताना दिसत नाही. तरी प्रत्येक जिल्ह्यात दोन प्रचारक नेमून पाच वर्षात तुमचे विचार तुम्ही लोकांपर्यंत पोचवत का नाही असा प्रश्न कुळकर्णी ह्यांनी केला होता. त्यावर, आमच्याकडे अशा कामाला कार्यकर्तेमिळत नाहीत असे उत्तर तेव्हा मुख्यमंत्री असलेल्या पवारांनी दिल्यावर दोघांनी मोकळेपणाने हसून विषय बदलला होता. मुंबईच्या इंग्रजी वृत्तपत्रात मराठी भावविश्वाचे अलीकडे जे त्यातल्यात्यात बरे प्रतिबिंब पडू लागले आहे त्याला कुळकर्णी यांनी मिड-डेतील जाणीवपूर्वक केलेले प्रयत्न बऱ्याच अंशी कारणीभूत आहेत. आतंकवाद आणि भ्रष्टाचार इत्यादी भारताच्या बहुतेक समस्या त्याचा राष्ट्रवाद अधांतरी लटकत ठेवल्याने निर्माण झाल्या आहेत हा कुळकर्णी ह्यांचा सिध्दांत असून त्यादृष्टीने दहा पुस्तके होतील इतके लिखाण त्यांच्या हातून झाले आहे. परंतु प्रकाशकांनी त्यांना गाठायचे की त्यांनी प्रकाशकांना, हा वाद न मिटल्याने ते लिखाण तसेच पडून आहे.

तरुण असताना सुमारे तीस वर्षापूर्वी मी एका परिषदेसाठी पत्रकार म्हणून सुरतेला प्रथमच गेलो होतो. रात्री एकटाच फिरायला बाहेर पडलो. अनोळखी वस्तीत असे एकटयाने रात्री बाहेर पडू नये म्हणून सहकारी मित्रांनी प्रेमाने बजावले. तेव्हा अगदी सहजपणे त्यांना म्हणालो की अरे, येथे आपले शिवाजी महाराज छाती पुढे काढून बिनधास्तपणे पूर्वी येऊन गेले आहेत. त्यामुळे आपल्याला हा भाग अनोळखी नाही. आपल्याला येथे कोणी काही करणार नाही. आज मी विचार करतो तेव्हा आणखी काही वर्षांनी ह्या विलेपार्ल्यात इतक्या आत्मविश्वासाने आपण फिरू शकू का असे मनात येऊन जाते. मी मूळचा गिरगावचा आहे नि गेली 35 वर्षे पार्ल्यात नांदतो आहे. हे मुंबईतील पुणे. सुबक, सुंदर, समृध्द तरी साधे, संपृक्त आणि आटोपशीर उपनगर. घराबाहेर कोठेही गेलो तरी सुरक्षित आणि घरातल्यासारखे मोकळे वाटायचे. परंतु वर्तमानकाळ, भविष्याविषयी चिंता वाटावी असा संशयास्पद झाला आहे. सगळेच आपले आहेत. म्हणून स्पष्टपणे लिहिणे भाग आहे.

आतापर्यंत जो एकमेवाद्वितीय म्हणून लक्षात राहिला तो पार्ल्यातला एकजिनसीपणा तसाच टिकेल की  नाही या बद्दल मला शंका आहे. सामंजस्यपूर्ण शेजारधर्माचे पालन ही ज्यांची परंपरा असे लोक जर आता संघटन आणि सलोखा ह्यापासून लांब पळत असतील तर वाढत्या लोकवस्तीचे परिणाम म्हणून काहीशा आक्रमक नि असहिष्णू घटकांचा पार्ल्यात प्रवेश झाला, तर आपण काय करणार आहोत? सगळयांनी एकमेकांना धरून राहायचे आणि एकत्वाचा जीवनप्रवाह वाहता ठेवायचा ह्या निर्धाराने महामहीम बाबुराव परांजपे आणि  त्यांचे इंदुलकरांसारखे समविचारी सहनिवासी ह्यांनी निस्वार्थ बुध्दीने, संस्कारित वस्त्यांमागून वस्त्या उठविल्या. आज त्या वस्त्यांमधले तरुण अमेरिकेत वेगवान आणि वैभवी आयुष्य जगत आहेत आणि मागे राहिलेल्या त्यांच्या मात्यापित्यांना रस्ता ओलांडणे कठीण झाले आहे. पैशाचे महत्त्व नको तेवढे वाढले आणि एकजिनसीपणा मोडला.  अथपासून इतिपर्यंतचा प्रवास बाहेर जाऊन  येण्याचा अपरिहार्य अपवाद वगळता पार्ल्यातल्या पार्ल्यातच शांतपणे आणि समाधानाने करता यावा म्हणून कितीतरी सामाजिक संस्था अस्तित्वात आल्या आणि त्यांनी एक समाजोन्मुख सुंदर संस्कृती उभी केली. आज त्यांच्याकडे तरुण कार्यकर्ते नाहीत. संचालक मंडळे डबक्यासारखी झाल्याने आणि विश्वास हरवून बसल्याने विसर्जित करावी लागत आहेत. प्रबोधन कमी, मनोरंजन अधिक होत आहे. अनेक  संस्थांना कार्यवाह नाहीत, जेथे आहेत तेथे ते एकमेकांचे तोंड बघत नाहीत. सांस्कृतिक संघटनांचे प्रमुख, अनुशासन हीनतेला प्रोत्साहन देताना दिसतात. ज्याच्याकडे पैसा अधिक तो नेतृत्व करताना दिसतो. अलीकडचा अनुभव असा आहे की पार्लेकर एखाद्या जिव्हाळयाच्या विषयावर आंदोलन करायचे ठरवितात. सभा घेतली जाते. निर्धाराने कार्यक्रम घोषित केला जातो आणि थोडया दिवसांनी लक्षात येते की सगळे बारगळले आहे. अशी अवस्था सामान्य माणसातील संशयाला आणि नैराश्याला जन्म देते. अफवांना तोंड फुटते आणि नेत्यांवराचा विश्वास उडतो. असे नेहमी होणे घातक ठरू शकते.

समस्त पार्लेकरांच्या वतीने बाळासाहेब ठाकरे ह्यांच्यासाठी शोकसभा का झाली नाही?  बाळासाहेबांशी मतभेद असू शकतात. पण, पाकिस्तान आणि चीन ह्यांच्या मानसिक दडपणाखाली रहायचे नाकारणाऱ्या लढवय्या मराठी समाजाची निर्मिती बाळासाहेबांनी केली आणि विघटनकारी प्रवृत्तींना एका मर्यादेत धाक वाटेल अशी शक्ती निर्माण केली, हे कर्तृत्व सामान्य नाही. त्याविषयी कृतज्ञता व्यक्त करणे पार्लेकरांचे कर्तव्य होते.

जी अवस्था संस्थांची तीच व्यक्तींची. एकेका क्षेत्रात चांगला पराक्रम करून नावारूपाला आलेल्या दिग्गजांची संख्या पार्ल्यात लहान नाही. ह्या मोठया माणसांना आता आयुष्यात मिळवायचे काही राहिलेले नाही. पार्ल्यातील तरुण पिढी तशी दमदार आहे. त्यांना कर्तृवाचे धुमारे फुटू शकतात. ते पार्ल्याचे वायुमंडळ सुगंधित करू शकतात. प्रज्ञा आणि प्रतिभा दोन्हीत हे तरुण कमी  नाहीत. पण त्यांचा आणि ज्येष्ठांचा म्हणावा तसा ताळमेळ नाही. कारणे काही असोत पण सातत्यात संस्कृती असते हे वरिष्ठांनी ओळखले पाहिजे आणि कनिष्ठांशी संवाद करताना थोडा तरी उत्साह दाखविला पाहिजे. टिळकांच्या काळात वेश्यांनाही नीतीमत्ता होती असे पु.भा.भाव्यांनी लिहून ठेवले आहे. टिळकांचा वारसा अभिमानाने मिरविण्यात विलेपार्ले नेहमी पुढे असते. बाबुराव परांजप्यांनी केवळ तोंडी वचनावर लोकांना घरे राहायला कशी दिली त्याच्या कथा पूर्वी ऐकायला मिळत. आता मृत्युशय्येवर दिलेली वचनेही कोणी पाळीत नाही. कारण नीतीमान माणसांचा धाक उरलेला नाही. कौटुंबिक वाद पार्ले पोलिस स्थानकात कसे भांडले जातात ह्याचा विचार व्हायला हवा आहे. पु.ल. देशपांडयांच्या पार्ल्यात आता शुध्दलेखनाचा आग्रह कमी होत आहे ही चिंतेची बाब आहे. नैतिक धाक असणाऱ्या व्यक्ती कमी होत आहेत. म्हणून आता बारभाईचे कारस्थान करावे लागेल. नारायणरावाची हत्या झाल्यानंतर हिंदवी साम्राज्य तोलून धरण्यासाठी त्यावेळचे मुत्सद्दी आणि सेनापती एकत्र आले  आणि त्यांनी संयुक्तपणे दायित्व पेलून गाडा पुढे रेटत नेला. पार्ल्यात आज तसा उठाव करावा लागणार आहे. लहानमोठया संस्था आणि व्यक्तींना एकत्र यावे लागेल आणि आपल्या निस्वार्थ सेवा आणि विधायक उपक्रमांनी लोकांचा विश्वास संपादन करून जेथे ज्येष्ठ कमी पडतात ती  पोकळी भरून काढावी लागेल. तसे केले नाही तर पैसा हा परमेश्वर होईल आणि आपल्या वाडवडिलांनी खस्ता खाऊन वाढवलेल्या  संस्था चोरापोरी जातील. काहींना ही ‘लांडगा आला रे’ अशी इसापनीती छाप आरोळी वाटेल. पण त्यांनी हे लक्षात ठेवावे की काही वेळा कोणीतरी तसे बोंबलत राहणे काळाची आवश्यकता असते.

Advertisements

प्रतिक्रिया व्यक्त करा

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  बदला )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  बदला )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  बदला )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  बदला )

Connecting to %s