संपादकीय सप्टेंबर २०१९

_mg_0080नुकत्याच पार पडलेल्या चौथ्या उपनगरीय पुनर्विकास परिषदेत ह्या विषयाशी निगडित अनेक मुद्द्यांवर उहापोह झाला. विविध तज्ज्ञांनी त्यांची मते, विचार मांडले. पार्लेकरांनी तर या परिषदेला उत्तम प्रतिसाद दिलाच पण इतर उपनगरांतूनही अनेक प्रतिनिधी ह्या परिषदेला हजर राहिले. ह्यावरूनच ‘पुनर्विकास’ हा विषय पार्लेकरांसाठी व एकूणच उपनगरवासियांसाठी किती महत्वाचा आहे हे लक्षात यावे.

जुन्या झालेल्या, मोडकळीस आलेल्या इमारतींची पुनर्बांधणी व्हावी ह्याविषयी कोणाचे दुमत होण्याचे कारण नाही. ह्या विषयातील प्रशासनाचे नियम, कायदेशीर बाजू,स्वयं पुनर्विकासाचा पर्याय ह्यासारखे अनेक महत्वाचे विषय ह्या परिषदेत चर्चिले गेले. पार्ल्यातील काही भाग हा ‘फनेल झोन’ मध्ये येत असल्याने तेथील इमारतींच्या उंचीवर बंधने आहेत. मग त्या इमारतींची पुनर्बाधणी कशी होणार ? विकासक अश्या प्रकल्पात हात घालत नसतील तर दुसरा काही मार्ग आहे का ? सरकार किंवा प्रशासन ह्याबाबतीत काय मदत करू शकते ? अश्या अनेक प्रश्नांची उत्तरे शोधण्याचा प्रयत्न ह्या निमित्ताने झाला.

आपण जेव्हा ‘पुनर्विकास’ म्हणतो तेव्हा आपल्याला आपल्या इमारतीचा किंवा सहनिवासाचा पुनर्विकास अभिप्रेत असतो. पण आपण राहतो त्या परिसराचे काय ? त्याच्याबद्दल कोण विचार करणार ? शहराचा किंवा उपनगराचा आराखडा विकसित करताना अनेक गोष्टींचे भान ठेवावे लागते. शाळा, उद्याने, मैदाने, अश्या अनेक गोष्टींचा अंतर्भाव ह्या आराखड्यात करावा लागतो. पार्किंग, कचरा नियोजन, पाणी पुरवठा, वाहतूक नियंत्रण ह्यांचासुद्धा विचार आराखड्यात करणे अभिप्रेत आहे. त्यामुळे आपल्या इमारतींबरोबरच आपला परिसर, आपले उपनगरसुद्धा राहाण्यायोग्य, स्वच्छ व सुंदर व्हावे अशी भूमिका आपण घेतली पाहिजे. हे झाले तरच आपले पार्ले हे एक ‘मॉडेल उपनगर’ होऊ शकते, खरे ना !

संपादकीय ऑगस्ट २०१९

_mg_0080लहानपणी आम्हाला क्रिकेटचे वेड होते. शाळेतल्या मधल्या सुट्टीत क्रिकेट, वर्गात बाकावरचे क्रिकेट, घरी आल्यावर क्रिकेट, घरातल्या भिंतींवर गावस्कर, रिचर्ड्सचे फोटो, पुढे थोडे मोठे झाल्यावर प्लेग्राऊंडवर मॅचेस, त्यामधली भांडणे, गावस्कर-विश्वनाथ, बेदी-चंद्रा ह्यामध्ये चांगले कोण ह्यावरून होणारे वाद. कॉलेज बुडवून वानखेडेवर बघितलेल्या मॅचेस, घरी खाल्लेला ओरडा, मागे पडलेला अभ्यास, ह्या सर्वांमुळे ते दिवस क्रिकेटनेच मंतरलेले होते. आमची पूर्ण पिढी क्रिकेटमध्येच न्हाऊन निघाली आहे असे म्हटले तर चुकीचे ठरणार नाही. आजही मला असेच वाटते की भले त्यामुळे इतर खूप नुकसान झालेले असू दे पण क्रिकेटने आम्हाला जो आनंद दिला आहे त्याला तोड नाही. No regrets at all!

हे फक्त क्रिकेट पुरतेच मर्यादित नाहीये. ‘खेळ’ ही गोष्टच अशी आहे. अभ्यास महत्वाचा असतो, पुढे त्याचाच फायदा होतो, हे सर्व जरी खरे असले तरी खेळाचे आपल्या आयुष्यात अनंन्यसाधारण स्थान असते. खेळ हा शरीराबरोबरच आपले मनही सुधृद बनवतो. हरल्यावर खचून न जाता परत त्याच उत्साहाने मैदानात उतरायला शिकवतो. प्रतिस्पर्धी पुढली चाल काय करेल ह्याचा विचार करायला शिकवतो. सर्वात महत्वाचे म्हणजे खेळ आपल्याला सभ्यता, माणुसकी शिकवतो, माणसात राहायला शिकवतो. हरलेल्याला सुद्धा सन्मान द्यायला शिकवतो आणि जीवनात यशस्वी व्ह्यायचे असेल तर काही नियम पाळावेच लागतात हे ही शिकवतो. मला सांगा हे विषय कुठल्या शाळेत शिकवतात ?

आजची तरुण मंडळी कॉम्प्युटरच्या, मोबाईलच्या आहारी गेली आहेत अशी ओरड सर्वत्र ऐकू येते. माझा त्याबद्दल काहीच आक्षेप नाहीये. आजच्या युगाचा तो मंत्रच आहे. पण त्याच बरोबर थोडे मैदानी खेळ सुध्हा खेळा. कपड्यांना, अंगाला थोडी माती लागूदे, घामानी शरीर ओलेचिंब होउदे. ह्यातूनच कदाचित कधीतरी जीवनाला स्पर्श केल्याचे समाधान मिळेल !

संपादकीय जुलै २०१९

_mg_0080दहावीचा निकाल म्हणजे अजूनही छातीत धडकी भरते, पोटात गोळा येतो. मार्क  मिळतील ह्यापेक्षा घरचे काय म्हणतील,  किती रागावतील ह्याचीच चिंता जास्त होती. निकालाच्या आधी सिनेमा, ट्रिप्स, नवीन कपडे, सर्व करून घ्यायला पाहिजे असा एक बेरकी विचार सुद्धा मनात येऊन जायचा. निकालानंतर आपले काही खरे नाही ह्याची जवळ जवळ खात्रीच आम्हाला होती. असे असूनही चेहेऱ्यावरचा आत्मविश्वास आम्ही ढळू देत नसू. दहावीची दहशतच अशी भयंकर होती.

आजही परिस्थिती काही (फारशी) जास्त बदललेली नाहीये. त्याकाळी निदान आई-वडील फटाफटा बोलून, प्रसंगी चार दोन लगावून विषय संपवून टाकत. हल्लीचे parents मात्र २४x७ मुलांच्या मागे असतात. कुठे  होतास,काय खाल्लस, कोणाबरोबर होतास, घरी कधी येणार, एव्हढा उशीर का ? अरे, मुलांना काही space देणार की नाही ?

बरे दहावीचे महत्व आता तेव्हढे उरलेले आहे का ? खरे म्हणजे सायन्स, कॉमर्स की आर्टस् हे ठरवून आपल्या घराजवळच्या चांगल्या कॉलेजात ऍडमिशन मिळाली की झाले, नाही का ? पण जर प्रत्येकाला आपला बाळ्या बोर्डातच यायला पाहिजे असेल तर मात्र कठीण आहे. मार्कांच्या शर्यतीत जीव तोडून धावण्यापेक्षा आपल्या पाल्याची खरी आवड ओळखणे व तिच्याशी मिळते जुळते करिअर निवडायला त्याला मदत करणे हे शाळा समाप्तीच्या वर्षाचे मुख्य उद्दिष्ट असले पाहिजे.

हल्लीचे parents मात्र त्याचे दहावीचेच नव्हे तर संपूर्ण आयुष्याचे timetable ठरवून त्याला फरफटत नेतात. हे सुद्धा विसरतात कि आपण मुलाचे ‘पालक’ आहोत, ‘मालक’ नव्हे !

संपादकीय जून २०१९

_mg_0080जसे मुंबईच्या काही भागात कामगार संघटनांचे जाळे आहे त्याच प्रमाणे पार्ल्यात सामाजिक, सांस्कृतिक संस्थांचा प्रभाव आहे असे म्हटले तर अतिशयोक्ती ठरणार नाही. घरटी एक तर माणूस कुठल्याना कुठल्या संस्थेशी निगडित असतोच असतो. ह्या संथांचे विविध उपक्रम व कार्यक्रमच पार्ल्याला श्रीमंती आणतात हेही तेव्हढेच खरे आहे.

पार्ल्यातील बहुतांश संस्था ह्या ‘Charitable Trust’ म्हणून नोंदणीकृत आहेत व त्यानुसारच त्यांनी कारभार हाकावा अशी अपेक्षा आहे. कुठल्याही एका व्यक्तीचे वा गटाचे प्राबल्य संस्थेत होऊ नये, निर्णयप्रक्रिया लोकशाही पद्धतीची व पारदर्शी असावी अशी नागरिकांची अपेक्षा असते. संस्थेचे उपक्रमसुद्धा समाजातील सर्व स्तरांच्या सांस्कृतिक व व्यावसायिक गरजा ओळखून आखले पाहिजेत अन्यथा अनेक सामाजिक गट संस्थेपासून दुरावतात, आपली वेगळी चूल मांडतात. अर्थात लोकाभिमुकता जपण्यासाठी अश्या प्रकारचे अभिसरण वेळोवेळी होणे गरजेचे आहे.

आम्ही प्रसारमाध्यमे संस्थांचे उपक्रम, कार्यक्रम लोकांपर्यंत पोहोचवतो, त्यांना प्रसिद्धी देतो, कधी कधी त्यांवर किंवा प्रसंगी संस्थेवरसुद्धा टीकाटिपण्णी करतो. सामाजिक काम म्हणजे मतमतांतरे होणारच, काही आपल्या बाजूने तर काही विरुद्ध. ह्या सर्वाकडे सकारात्मक दृष्टीने पाहण्याची गरज आहे. जर सर्वांकडून टीका होत असेल तर आपल्यालाच आत्मपरीक्षणाची गरज आहे हे पटले पाहिजे. ‘हा आमच्या संस्थेचा अंतर्गत मामला आहे. इतरांनी ढवळाढवळ करू नये’ असे काही ‘संस्थानिक’ म्हणतात. सामाजिक, सांस्कृतिक संस्थेचा कुठलाही मामला ‘अंतर्गत’ राहात नाही. त्यावर टीकाटिपण्णी होणारच. ज्याला ती पचवता येत नाही त्याने असल्या कामातून रजा घ्यावी हे उत्तम !

संपादकीय मे २०१९

_mg_0080वार्षिक परीक्षेनंतर येणारी दोन महिन्याची उन्हाळी सुट्टी ही म्हणजे आम्हा मुलांसाठी पर्वणीच असायची. मुक्तपणे, स्वच्छंदपणे हुंदडायचे. खाण्याची, दमण्याची, झोपण्याची, कश्याची म्हणून फिकीर नसायची. वेगवेगळे खेळ खेळायचे, झाडावर चढून आवळे, कैऱ्या शर्टाला पुसून खायच्या, वाऱ्यासारखे भिरभिरायचे आणि संध्याकाळी भुतासारख्या अवतारात घरी यायचे. ह्या सर्वात एक वेगळीच मजा होती. आत्ताच्या भाषेत सांगायचे तर ‘ perfect stress relieving and unwinding’.

गेल्या काही वर्षात मात्र हे चित्र पालटले. मुलांचा ‘सर्वांगीण विकास’ व्हावा ह्या अट्टाहासापायी मुलांना सुट्टीत एक नव्हे तर अनेक शिबिरात घालण्याची फॅशन आली. एकदा का मुलांना शिबिरात अडकवले की आपली जबाबदारी संपली असा ‘professional’ विचार करणारे पालक ही होतेच. सकाळी योग शिबीर, दुपारी हस्तव्यवसाय तर संध्याकाळी जिम्नॅस्टिकस. दिवस संपला तरी शिबिरे संपायची नाहीत.  मुले कंटाळून जायची. ह्यापेक्षा शाळाच बरी होती असे वाटायला लागायचे.

काळाचे चक्र फिरतच असते. जगण्याचे आयाम बदलत असतात. गेल्या १/२ वर्षात शिबिरांचे स्तोम थोडे कमी झाल्यासारखे वाटतेय. ‘सुट्टीत मुलांना मोकळेपणे
बागडू द्या’ हा विचार पुढे येतो आहे. मुले सुद्धा शिबिरांपेक्षा सहली, ट्रेक्स, साहसी पर्यटन, अश्या विषयांना प्राधान्य देतायत. ४०-५० वर्षांपूर्वीचे जग आणि आत्ताचे जग ह्यामध्ये जमीन अस्मानाचे अंतर आहे. आत्ताची मुले ज्या जगात भविष्यात पाऊल ठेवणार आहेत त्याची आव्हाने व गरजा पूर्णपणे वेगळ्या आहेत. Internet, Computer, Wifi ने निर्माण केलेले Virtual जग झपाट्याने विस्तारत आहे. मुलांच्या सृजनशीलतेला खुणावत आहे. Ted talk, Web Series सारख्या नवनवीन कल्पनांवर आजची मुले काम करत आहेत. मुलांनी मोठेपणी कोण व्हायचे हे आपण पालकच ठरवून मोकळे होतो, निदान सुट्टीत काय करावे हे ठरवण्याचे स्वातंत्र्य तरी आपण त्याला / तिला देणार आहोत की नाही ?

संपादकीय एप्रिल २०१९

_mg_0080मला आठवतेय, तो १९९४-९५ चा काळ होता. ‘आम्ही पार्लेकर’ने रस्त्यांच्या सततच्या होणाऱ्या खोदकामांविरुद्ध आवाज उठवला होता. पार्ल्यातील टेलिफोन निगम कार्यालयावर मोर्चा काढला होता, तिकडील अधिकाऱ्यांना घेरावही घातला होता. कुठलीही पूर्वसूचना दिल्याशिवाय सुरु होणाऱ्या रस्त्याच्या खोदकामांनी नागरिकांना त्रास होतो. म्हणून अश्या प्रकारचे काम सुरु होण्या अगोदर स्थानिक रहिवाश्यांना कामाची कल्पना देणे अनिवार्य असावे, तसा बोर्ड कामाच्या ठिकाणी लावण्यात यावा, अश्या प्रकारच्या आमच्या मागण्या होत्या. त्या मान्य होऊन पुढील काही दिवस त्यांचे काटेकोरपणे पालनसुद्धा होत होते. मात्र काही दिवसांनी परिस्थिती ‘जैसे थे’ झाली.

आजचे पार्ल्यातील चित्र काही वेगळे नाहीये. ठिकठिकाणी खोदकाम चालू आहे. आमचा त्याबद्दल काहीच आक्षेप नाही. नागरिकांना सर्व सुविधा पुरवण्यासाठी लागणाऱ्या केबल्स, पाईप ह्यांसाठी खोदकाम आवश्यकच आहे पण ह्या कामांचे सुद्धा नियोजन करता येऊ शकते ना ? प्रथम टेलिफोनवाले रस्ता खोदणार, त्यांनी काम संपवून पूर्ववत केलेला रस्ता परत अडानी कंपनीचे लोक खोदणार. त्यांनी नीट केलेला रस्ता महानगर गॅसवाले खोदणार. म्हणजे रस्त्यांवरचे खोदकाम सतत सुरूच! वेळ, पैसे, मेहेनत, ह्या सवांचा केवढा अपव्यय ? शिवाय नागरिकांना होणार त्रास वेगळाच ! ही सर्व कामे एकाच वेळी एकदाच रस्ता खोदून होऊ शकत नाहीत का ?

गेले काही महिने पारल्यात अनेक ठिकाणी नगरसेवक निधीतून कामे सुरु आहेत, अनेक रस्त्यांचे कॉंक्रीटीकरण करण्यात येत आहे. या सर्वांचा पार्लेकारांना विशेषतः पावसाळ्यात व नंतरही फायदाच होणार आहे हे आम्ही जाणतो तरी सुद्धा वेगवेगळ्या एजन्सीजमध्ये सुसूत्रता आणली तर नियोजन बद्ध काम होऊ शकते व रहिवाशांना होणारा त्रास कमी होऊ शकतो. गेल्या काही वर्षात वाढलेली वाहनांची गर्दी, रस्त्याच्या दुतर्फा केलेले पार्किंग ह्यामुळे आधीच नागरिक त्रस्त झाले आहेत. त्यात ह्या खोद्कामांची भर ! विद्यमान लोकप्रतिनिधी व पालिका प्रशासन ह्याकडे लक्ष देणार काय ?

संपादकीय – मार्च २०१९

_mg_0080दिवाळीपासूनच पार्ल्यात सांस्कृतिक कार्यक्रमांची धामधूम सुरु होते व ती साधारण होळीपर्यंत चालते. दिवाळी पहाट, वेगवेगळे गाण्याचे कार्यक्रम, साहित्यिक परिसंवाद, ह्या व इतर अनेक कार्यक्रमांच्या आनंदात पार्लेकर अक्षरशः न्हाऊन निघतात. आठवडा तसा शांततेत जातो पण weekend ह्या सांस्कृतिक कार्यक्रमांमुळे जास्त व्यस्त व happening असतो असे गमतीने म्हटले जाते. उगाच नाही मुंबईतील प्रत्येक मराठी माणसाला पार्ल्यात यायचे असते, पार्ल्यात घर घ्यायचे त्याचे स्वप्न असते !

पार्ल्यात अनेक सांस्कृतिक, सामाजिक संस्था आहेत व त्या आपल्या विचाराने, आपापल्या परीने पार्लेकरांचे मनोरंजन, प्रबोधन करत असतात. वेगवेगळ्या कार्यक्रमांचे, उपक्रमांचे आयोजन करत असतात. ह्या सर्वांमुळेच आपले भावविश्व अधिक सुधृढ आणि समृद्ध होते. ह्या संस्थांचे व त्यामध्ये नि:स्वार्थी भावाने काम करणाऱ्या कार्यकर्त्यांचे पार्लेकर सदैव ऋणी राहातील.

गेल्या महिन्यात तीन मोठे कार्यक्रम होते. ‘मॅजेस्टिक गप्पा’, ‘वसंत व्याख्यानमाला’ व ‘डॉक्टर तुमच्या भेटीला’. तीनही कार्यक्रम सुंदर होते, महत्वाचे होते, लोकांना आवडतील असे. पण एक छोटीशी गडबड होती. हे सर्व कार्यक्रम एकाच वेळी होते. एका कार्यक्रमाला गेले तर दुसरे दोन चुकतात. काय करायचे लोकांनी ? हा अनुभव पहिल्यांदाच येत नाहीये तर अनेक वेळा अशी परिस्थिती पार्ल्यात ओढवते. एकाच वेळी अनेक चांगले कार्यक्रम असतात.

खरे म्हणजे आयोजकांनी थोडेसे जागरूक राहिले तर आपण ही परिस्थिती टाळू शकतो. ह्यासाठी पार्ल्यातील संस्थांमधील संवाद थोडा वाढला पाहिजे. कार्यक्रमांची आखणी करताना इतर संस्थांच्या कार्यक्रमांची माहिती घेणे गरजेचे आहे. अशी काळजी जर आपण घेतली तर सर्वच कार्यक्रमांचा पुरेपूर आस्वाद रसिकांना घेता येईल व आयोजकांना सुद्धा पूर्ण समाधान मिळेल. संस्थांचा दृष्टिकोन एकमेकांशी स्पर्धा करण्याचा नसून पार्लेकरांची सांस्कृतिक व बौद्धिक भूक भागवण्याचा असला पाहिजे, होय ना ?